‘Boze zwarte man? Alsof we geen redenen hebben’
Foto: rr
Spike Lee is op zijn best als hij verontwaardigd is. Dan worden zijn films urgent, relevant. Met BlacKkKlansman trekt de regisseur een rechte lijn van de witte kappen van de Ku Klux Klan naar het Witte Huis. ‘Ik zweer hier nochtans plechtig dat ik niet 24/7 boos rondloop.’

Met BlacKkKlansman heeft Spike Lee opnieuw een topfilm in de zalen. Onze filmman Jeroen Struys sprak de Amerikaanse regisseur. Dat interview leest u zaterdag in dS Weekblad. Hieronder vindt u alvast een voorproefje.

Op 12 augustus 2017 betoogde in Charlottesville, Virginia, een groep mensen tegen een extreemrechtse optocht, toen een neonazi doelbewust met zijn wagen op hen inreed en een ravage aanrichtte. Heather Heyer, een vrouw van 32, liet daarbij het leven. Doorgaans putten politici zich dan uit in medeleven en veroordelingen van haat en geweld, maar voor de president van Amerika ‘trof beide kanten schuld’. 

‘Op dat moment wist ik dat ik het einde voor mijn film had’, zegt Spike Lee. ‘We zaten in de montagecel toen de aanslag plaatsvond en besloten ons einde helemaal om te gooien. We konden niet anders dan de brug te maken naar het racistisch geïnspireerde geweld van vandaag. Ik belde naar Heathers moeder, Susan Bro, om haar mijn medeleven te betuigen. En om haar toestemming te vragen om de beelden te gebruiken. De werkelijkheid had een plek opgeëist in mijn film. That guy in the White House had een beter einde bedacht dan ik.’

‘Wat in Charlottesville is gebeurd, was geen moord, dat was een daad van terrorisme’, vervolgt Lee. ‘Big difference. De KKK, alt-right en neonazi’s: ook al staan ze niet op de lijst van de FBI, voor mij zijn dat terreurorganisaties. Die auto die door de straten vol mensen vloog: dat is een daad van terreur. Zo worden aanslagen met auto’s op mensenmassa’s toch ook gezien in eender welk ander land ter wereld?’

De rouwende moeder gaf haar zegen. Het verleent aan BlacKkKlansman een urgentie zoals haast alleen films van Spike Lee die hebben. 

Woke

De regisseur ziet er op zijn 61ste nog altijd even streetwise en kleurrijk uit: halsketting, basketschoenen van Nike (Spikes!) en aan elke hand een goudkleurige boksbeugel – links ‘hate’ en rechts ‘love’, zoals in zijn meesterwerk Do the Right Thing wordt uitgelegd. Op zijn hoofd een pet van de film die hij vandaag promoot – zelfpromotie, niet het enige wat Adil El Arbi en Bilall Fallah van hem hebben geleerd. En hij is on top of his game. 

Het is de voorbije jaren anders geweest. Lee creëerde in een even lustig tempo als altijd – alleen Woody Allen is productiever – maar het leek hem aan stof te ontbreken. Had de cultuur Spike Lee eindelijk bijgebeend? Lange tijd was hij die ene luide zwarte proteststem die erin slaagde om een groot publiek te bereiken met films die ook om hun artistieke merites werden geprezen. Zijn pleidooi voor een zwarte identiteit werd mainstream, progressief Amerika werd ‘woke’, ofte zich bewust van de uitbuiting en het racisme dat diep in de Amerikaanse samenleving verankerd zit. Waarover kon hij nog boos zijn? Met Barack Obama zat ‘zijn’ president in het Witte Huis.

De kansen keerden. Het is alsof hij er Donald Trump voor nodig heeft gehad, maar met BlacKkKlansman haalt Spike Lee zijn absolute topniveau. Ondraaglijk vindt hij de gedachte. ‘Zonder hem was het ook gelukt.’ En toch: het slechtste van Trump haalt het beste in hem naar boven. Hij is nu eenmaal een regisseur die drijft op tegenstand. Al noemt Lee hem nooit bij naam, liever spreekt hij van ‘that guy in the White House’, of gebruikt hij het koosnaampje ‘Agent Orange’ – ‘dat heb ik van Busta Rhymes gejat’.

That guy in the White House had  hem zijn einde gegeven, maar ook de brandstof waarop zijn motor draait. Wie BlacKkKlansman een onevenwichtige film noemt die een karikatuur maakt van de geschiedenis, heeft een punt. Maar wie zich daaraan ergert, mist net de essentie van deze regisseur: het zijn de ingrediënten van zijn beste films. Spike Lee is op z’n best wanneer hij boos is. Dan heeft hij geen tijd om zich in te houden en de balans te bewaren. Tegelijk is het meer dan dat.

‘Ik word al te vaak in dat hoekje geduwd van de boze zwarte man. Alsof ik niet met recht en reden verontwaardigd zou zijn. De fundamenten van ons land zijn vanaf dag één gebouwd op genocide en slavernij.' 

Het volledige interview met Spike Lee leest u in De Standaard Weekblad en op standaard.be. 
‘Ik zal de laatste  zijn om alle politieagenten  over één kam te scheren. Goede politie is net wat  we nodig hebben’