Om de slinkende bijenpopulaties te redden verbiedt Europa neonicotinoïden. Maar een nieuw, pas goedgekeurd pesticide lijkt in hetzelfde bedje ziek.

Terwijl het ene controversiële pesticide op weg is naar de uitgang, staat het volgende al klaar. Britse wetenschappers waarschuwen in het gerenommeerde vakblad Nature voor de risico’s van sulfoxaflor, de gedoodverfde opvolger van de neonicotinoïden. Net als die laatste zou sulfoxaflor een gevaar vormen voor bijen. 

In april dit jaar keurden de Europese lidstaten een algemeen verbod goed op het gebruik van drie van de meest voorkomende neonicotinoïden, met voornaamste reden hun impact op de populatie bestuivers. Eind dit jaar zou het verbod van kracht moeten zijn (al vraagt België om uitstel), en dus zijn landbouwers naarstig op zoek naar alternatieven. 

Sulfoxaflor is nu al wereldwijd in opmars, met toelatingen in onder meer China, Canada en Australië. Ook in de Europese Unie hebben al enkele lidstaten het pesticide algemeen goedgekeurd, nadat de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid EFSA in 2015 groen licht gaf. In de verordening van het agentschap staat enkel dat lidstaten ‘bijzondere aandacht’ moeten besteden aan het risico voor bijen en aanverwanten. Een verbod in open lucht is er niet. Sinds februari dit jaar staat ook België het gebruik van het sulfoxaflorproduct Closer toe, zij het enkel in kassen, om de blootstelling te beperken. In Frankrijk werden vorig jaar dan weer twee licenties ingetrokken door een rechter vanwege het potentiële gevaar voor bijen. 

Vooralsnog is het niet helemaal duidelijk welke impact sulfoxaflor heeft op de bestuivers. Maar de studie die deze week in Nature verschenen is, maakt gewag van een verminderde voortplanting. In een laboratorium kreeg een kolonie hommels (lid van de bijenfamilie) gedurende twee weken een siroop met een (eerder bescheiden) dosis sulfoxaflor te eten, waarna de dieren buiten weer hun gangetje mochten gaan. In vergelijking met een controlekolonie die geen sulfoxaflor te slikken kreeg, werden in de blootgestelde kolonie beduidend minder werkers, minder koninginnen en half zo weinig vruchtbare mannetjes geboren. Hoewel sulfoxaflor chemisch gezien verschilt van neonicotinoïden, blijkt het evenzeer een onrechtstreekse invloed te hebben op het aantal bijen.

De kans lijkt dan ook reëel dat we in een nieuw rondje beland zijn: een pesticide wordt afgekeurd, een alternatief goedgekeurd, en na accumulatie van bewijzen blijkt ook het nieuwe product schadelijk. Het is een draaimolen waarvoor bioloog Dave Goulson van de University of Sussex eerder dit jaar al waarschuwde (DS 3 maart 2018). 

In Nature stellen de onderzoekers dat meer data in rekening moeten worden gebracht vooraleer toezichthouders nieuwe producten goedkeuren. Men dient zowel de dodelijke als de zogenaamde sub-dodelijke – onrechtstreekse – gevolgen van het nieuwe pesticide te kennen.