Reizen om te leren overleven
Een schilderij van Rubens kan een sterke emotie oproepen en de toerist zo doen nadenken over hoe het anders kan. Foto: Nicolas Maeterlinck/belga
Reizen kan ons anders doen denken over ons zelf en de wereld. Rond die gedachte bouwt de Vlaamse toeristische sector een nieuwe toekomstvisie op.

Het belang van toerisme wordt gemeten aan het aantal overnachtingen, de bezetting van terrasjes of de tewerkstelling. Maar er is ook een andere manier om de impact na te gaan. Toeristen kunnen overweldigd (42%) of ontroerd (29%) worden, zich verbonden (25%) of trots voelen (13%), of bang zijn (7%) door wat ze zien.

Dat blijkt uit een onderzoek waarmee Toerisme Vlaanderen op een toekomstgerichte manier naar toerisme kijkt. Tegen 2030 zullen er jaarlijks immers twee miljard toeristen zijn: dat valt moeilijk te rijmen met de klimaatcrisis. Tegen het najaar moet er een dossier op tafel liggen, ‘Toerisme Transformeert’. Centraal daarin staat ‘duurzaamheid’.

Het eerste deelrapport heet ‘Op zoek naar de kracht van reizen’ en is het resultaat van meer dan 1.600 gesprekken met reizigers. Zij werden bevraagd over een reiservaring die hen raakte en naar hun gevoelens daarbij. Op die manier werd ingezoomd op de menselijke verrijking in plaats van op de economische data.

Het zijn vooral plekken (50%), meer dan mensen (30%) en activiteiten (20%), die een blijvende indruk nalaten op reizigers. En die indruk is niet makkelijk te programmeren, zegt Mia Lammens van Toerisme Vlaanderen. ‘Uit de meeste verhalen blijkt dat zo’n impactvolle ervaring onverwacht op je af komt. Je maakt ze wel sneller mee wanneer je tijd hebt en je ergens voor het eerst bent.’

Vooral culturele ervaringen laten een blijvende indruk na. ‘Door te zien hoe een samenleving georganiseerd is, geconfronteerd te worden met de verschillen in welvaart, te proeven van lokale specialiteiten blijven ervaringen nazinderen. Deze belevingen hebben veel impact (40%), overwegend op een positieve manier (86%), zegt Lammens.

Gedragsverandering

De ‘impactvolle ervaring’ kan dus een gangmaker zijn voor gedragsverandering, menen de onderzoekers. Maar om bij te dragen tot de mensgerichte, planeetbewuste aanpak die vandaag gevraagd wordt, heeft toerisme een weg af te leggen. Het onderzoek laat zien dat mensen, door tijdens een reis ‘overweldigd’ (42%) en ‘ontroerd (29%) te worden, ook sneller gaan nadenken over hun wereldbeeld (48%) en hun omgang met mensen (22%), en dat ze stilstaan bij wat vertrouwen in mensen betekent (20%). ‘Wat een sterke emotie oproept, doet nadenken en zet aan om sommige dingen anders te doen’, zegt Greet Vandenrijt van Toerisme Vlaanderen. Een schilderij van Rubens kan dat teweegbrengen, maar even goed een wandeling in levendig Molenbeek of een kampeeravond langs de Noorse kust.

Om van ‘transformatie’ de grote kracht van reizen te maken, moet toerisme op een heel nieuwe manier aangepakt worden. Zo concluderen de onderzoekers dat ‘gastvrijheid’ - niet enkel ‘klantvriendelijkheid’ - steeds belangrijker zal worden. Lammens: ‘Mensen zijn gastvrijer als ze trots zijn op hun plek. Die trots kun je aanwakkeren door de kennis van de eigen plek te vergroten, bijvoorbeeld door je inwoners op zondagochtend gratis naar de musea te laten gaan, zoals nu al in Gent gebeurt.’