Het lot van de Europese Unie hangt af van de manier waarop ze het migratiedebat aanpakt. Dat was de boodschap van de Duitse bondskanselier Angela Merkel in haar speech voor de Bundestag. Vanavond start een Europese top over migratie.

‘Europa staat voor veel uitdagingen, maar het migratievraagstuk kan de Unie maken of breken.’ Angela Merkel gebruikte in het Duitse parlement sterke woorden over de grote uitdaging van migratie voor de EU. Ze benadrukte zowel het belang van de Europese waarden en normen als de noodzaak om de illegale migratie te doen dalen. 

'Iedereen in Europa is het erover eens dat de illegale migratie moet dalen', aldus Merkel. 'Nu het aantal migranten gedaald is, moeten we terug naar de regels van voor september 2015 (start van de vluchtelingencrisis, red.).' Verder pleitte Merkel voor een uitbreiding van de Turkije-deal naar andere Afrikaanse landen. 

Eigen overleven

Vandaag en morgen staat in Brussel een belangrijke top over migratie op de agenda van de 28 EU-leiders. Het is meteen ook een cruciaal moment voor de politieke carrière van Merkel. Ze ligt met de Beierse minister van Binnenlandse Zaken, Horst Seehofer (CSU), in conflict over migratie. Seehofer wil migranten aan de grens terugsturen, als ze zich al eerder hebben geregistreerd in een ander EU-land. Merkel vreest dat zo'n maatregel de Schengenzone in gevaar zou brengen. 

Een groot akkoord over asiel zal niet voor deze top zijn, herhaalde Merkel. 'We zijn nog niet waar we moeten zijn.' Ze wil met een coalition of the willing wel een aantal maatregelen op korte termijn nemen, en zo haar politiek voortbestaan verzekeren. 

Multilateralisme

Merkel verdedigde nogmaals haar optreden tijdens de vluchtelingencrisis van 2015. Ze liet toen duizenden migranten die op weg waren naar West-Europa de Duitse grens oversteken. 'De beslissing om de deuren in 2015 te openen voor de migranten was niet unilateraal, we deden het om Oostenrijk en Hongarije te helpen.' En over de uitdaging vandaag: 'Ofwel pakken we het migratievraagstuk aan, zodat anderen in Afrika geloven dat wij ons laten leiden door onze waarden en ons geloof in multilateralisme in plaats van unilateralisme, ofwel zal niemand nog geloven in ons waardensysteem dat ons sterk heeft gemaakt.'

‘Merkel, die net bekend staat om haar pragmatisme, komt hier dramatischer uit de hoek dan we van haar gewoon zijn. Toch kun je ook deze uitspraken "pragmatisch" noemen. Merkel beseft immers dat je, als je in Europa iets gedaan wil krijgen, best een donker en somber beeld schept. Denk maar aan de crisis rond de eurozone en de redding van Griekenland. Herman Van Rompuy vertelde toen ook dat Europa pas echt tot oplossingen komt als de afgrond dreigt.’
Bart Beirlant
Redacteur buitenland