woensdag 27 juni 2018 - Cultuur en Media
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

De latere schaakmeester Watu Kobese wint een zeldzaam gemengd ­toernooi, 1986. Gideon Mendel

Bozar stelt scherp op de erfenis van mei ’68

Onweerstaan­baar verzet

In het kader van de Summer of Photography richt Bozar zijn lens op vijftig jaar verzet. Dat levert een levendige expo op die meer actueel is dan nostalgisch.

Zelfs als u niet nog een expo hoeft over blanke mannen die in 1968 ‘boe!’ hebben geroepen in Leuven/Parijs, is ­Resist! in Bozar een aanrader. ­Curatrice Christine Eyene heeft met universele blik een expo ­samengesteld waarin bekende ­namen als Steve Schapiro of Henri Storck naast nieuwe ontdekkingen staan, en die nooit stoffig is.

‘Er was censuur in Brazilië in 1968. En er is censuur in Brazilië vandaag’, lettert de Argentijnse kunstenaar Marcelo Brodsky wat slordig bij een van de foto’s in de eerste hal. Eyene wilde geen gelikte uitstalling met overal keurig ­geprinte legendes; foto’s hangen aan dranghekken die op straatmeubilair lijken, en waar we voortdurend onze tenen aan stoten.

De foto’s die Brodsky selecteerde, vertellen ook wat er gebeurde na het protest. ‘Zie je deze man?’ wijst hij op een foto van Bogota. ‘Zijn zoon herkende zijn vader. Maar die is, vijftig jaar later, nog altijd bang dat hij herkenbaar op een expo hangt.’ Van de betogers in Dakar is geen beeld, wel van de meedogenloze repressie achteraf. Van Australische Aboriginal-protesten vond hij alleen foto’s die de geheime dienst maakte om de ­militanten te identificeren. Brod­sky koos ook twee foto’s van Bozar: Marcel Broodthaers spreekt de bezetters van het Paleis voor Schone Kunsten toe in de hal waar we nu staan.

Berlijn en Belfast

Negatieven die werden aangetast door water en schimmel leveren nu bontgekleurde beelden op die aan Delacroix’ revolutionaire schilderijen doen denken

Veel sixties en veel grote namen in de volgende zalen. Kennedy’s en de Amerikaanse burgerrechten­beweging door Steve Schapiro. Het protest tegen de Amerikaanse ­militaire bases in Japan door Hiroshi Hamaya. Mei ’68 door Gilles Caron, die ook naar Noord-Ierland trok, waar een bloedige burger­oorlog begon. Er hangt een foto van de Praagse Lente van Koudelka – voor de anderen moet u naar de tentoonstelling in Botanique.

Dat de fotograaf-getuige zijn ­camera niet aan de wilgen hing na 1968, bewijst de Zuid-Afrikaan ­Gideon Mendel, een poulain van de maandag overleden David Goldblatt: ‘Onze ouders hadden een beurtrol, één keer per week reed hij ons naar school.’ Mendel ging als nieuwsfotograaf tussen de ­demonstranten werken, tot de ­regering in 1986 foto’s van protesten verbood. Hij richtte zijn camera op de intieme interacties tussen zwart en blank, zoals een toernooi tussen een zwarte en blanke schaakclub. In 1990 vertrok hij halsoverkop en bleef zijn archief achter. Negatieven die werden aangetast door water en schimmel leveren nu bontgekleurde beelden op die aan Delacroix’ revolutionaire schilderijen doen denken.

Grenzen en groene verf

Trek genoeg tijd uit, want de ­expo voorziet veel fascinerende ­video. The green line van Francis Alÿs (2004) is bekend: de kunstenaar tekende met groene verf de grens tussen Israël en Palestina. In Bozar kunnen toeschouwers nu commentaren daarop kiezen van Palestijnse en Israëlische opiniemakers. We hadden tijd voor dat van de architect Eyal Weizman, die kritisch is voor Alÿs: ‘Aanvaard je met je groene lijn niet de keuze die Israël heeft gemaakt? Op sommige plekken is die groene lijn een lus die zo vaak op zichzelf terugkeert dat het een vlek wordt – een bewijs dat je Israëli’s en Palestijnen niet kúnt scheiden.’

De vreedzame protestmars naar Selma, Alabama. Steve Schapiro / camera work

Inverso mundus van het Russische collectief AES + F, aan het einde van de expo, is een verslag van verzet en verzoening dat zo glamoureus werd gefilmd, dat het wel subversief moet zijn. Actievoerders en oproerpolitie vallen elkaar in de armen. Beesten die elkaar normaal opeten, vormen nieuwe kruisingen die aan Bosch doen denken. De mannequins die mannen aan de schandpaal nagelen, zijn een danig uit de hand gelopen modereportage voor Vogue. De architectuur van de toekomst komt duidelijk net uit een 3D-printer. Er zijn verwijzingen naar bekende kunstwerken en muziekvideo’s: de kijker is er wel even zoet mee.

1 mei, anders

De expo sluit af met ander Russisch werk: de Monstrations van collectieven als Kiss My Babushka en Contemporary Art Terrorism, die traditionele 1 mei-betogingen infiltreren met zelfgekozen, soms behoorlijk dadaïstische leuzen. De reactie van overheid en omstanders is allesbehalve ludiek, maar de kunstenaars willen vooral registreren hoe professioneel de overheid omgaat met verzet. Terecht: als de Australische geheime politie uit zaal één gezichtsherkenning had gehad waarmee ze in een wip op de Facebook van elke betoger zat, was dat protest in de kiem gesmoord nog voor het goed en wel was begonnen. Stof tot nadenken, zoals het een goede expo betaamt.

‘Resist! The 1960’s protests, photography and visual legacy’, Bozar, tot 26/8.

Graciela Sacco, Bocanada, 1994 – 2015. Graciela Sacco Estate

Larissa Sansour, still from A Space Exodus, 2009. rr

Gilles Caron, Rue Gay Lussac après les affrontements de la nuit du 11 mai - Paris, Mai 1968. Fondation Giles Caron

Henri Storck & Hugo Mellaerts, Still from Le Mur, 1968. Steve Schapiro / courtesy Camera Work

Sport
  1. Belgie pakt nog twee keer brons op slotdag van Wereldruiterspelen
  2. Marianne Vos pakt in Waterloo de zege bij de vrouwen, Cant stelt teleur met 10e plek
  3. Red Dragons komen 0-2 voor, maar verlaten WK volley alsnog met een nederlaag tegen Brazilië
  4. Waterloo Ducks en Racing domineren nog altijd hun groep in Audi Hockey league
  5. Magistrale Leandro Trossard houdt Racing Genk in spoor Club Brugge
  6. Sterke Toon Aerts verrast wereldkampioen Van Aert in WB-cross in Waterloo
  7. Sanneh bezorgt Anderlecht in extremis zege tegen Standard
  8. Na Porte geeft Fabio Aru forfait voor WK wielrennen: “Vormpeil niet zoals ik wil”
  9. Meunier scoort voor tweede keer in enkele dagen tijd, PSG moet scheve situatie rechtzetten
  10. Final 6 niet meer mogelijk voor Red Dragons op WK volley
  11. Opluchting bij KV Mechelen: zege tegen leider Westerlo maakt 1B weer spannend
  12. Quick Step Floors kroont zich tot laatste wereldkampioen tijdrijden
  13. Fransman Gilles Simon pakt eindzege op ATP-toernooi van Metz, Thiem is de beste in Sint-Petersburg
  14. Video Hazard lijdt bij West Ham eerste puntenverlies met Chelsea
  15. Video Quick Step Floors kroont zich tot laatste wereldkampioen tijdrijden
  16. Indrukwekkend! Gilbert wint met GP d’Isbergues meteen zijn eerste koers na gebroken knieschijf
  17. Club Brugge geeft AA Gent pak slaag in eigen Ghelamco Arena: is dit zwanenzang voor Vanderhaeghe?
  18. Belgian Cats verliezen van Japan op WK, groepswinst is ver weg
  19. Dries Mertens pakt met Napoli volle buit bij Torino
  20. Mick Schumacher aan de leiding van F3-kampioenschap na zege op Red Bull Ring