Durffonds Arkimedes kost Vlaanderen 66,5 miljoen
Philippe Muyters (N-VA) bijt door de zure appel van het Arkimedesfonds, dat zijn voorganger lanceerde. Foto: belga

Het durffonds Arkimedes stopt ermee. De 30.000 beleggers kunnen bij de overheid hun verliezen recupereren. Voor de begroting van dit jaar loopt de kostprijs op tot 46,6 miljoen euro.

Het Arkimedes-fonds gaat zijn 30.000 aandeelhouders bij elkaar roepen met de vraag de vervroegde stopzetting van het durfkapitaalfonds goed te keuren. Het aandeel Arkimedes is substantieel minder waard dan zijn oorspronkelijke inleg van 250 euro en daardoor zullen beleggers de gewestwaarborg moeten claimen bij de overheid (zie inzet). 90 procent van de waarde (225 euro per aandeel) is afgedekt door de Vlaamse gewestwaarborg.

Bij de lancering van het durfkapitaalfonds, in 2005, haalde de overheid 110 miljoen euro op: 75 miljoen euro aandelenkapitaal bij het publiek en 35 miljoen via obligaties. De obligaties werden afgelopen jaar al volledig terugbetaald. Voor de aandelen dreigt een flink tekort. Van de oorspronkelijke inleg van 250 euro kan straks bij de liquidatie maar 72,18 euro worden uitbetaald. Voor de aandeelhouders is er dus een gewestwaarborg van 225 euro.

Het inroepen van die gewestwaarborg kost de begroting dit jaar 46,6 miljoen euro. Die strop had volgens onze informatie volgend jaar moeten vallen, maar de Vlaamse regering legt de kosten via de vervroegde stopzetting ten laste van de begroting 2018.

Belastingvoordeel

Het was in 2005 de eerste keer dat de Vlaamse overheid het brede publiek opriep om geld te stoppen in risicokapitaal voor - meestal -  technologische starters. Kopers van de Arkimedes-aandelen werden niet alleen gelokt met de gewestwaarborg, maar ook met een belastingvoordeel van 35 procent van de investering. Dat was wel geplafonneerd op 875 euro per aandeel. De kosten van dat belastingvoordeel (24,5 miljoen) werden al jaren geleden doorgeslikt.

Dankzij die dubbele matras (90 procent waarborg + 35 procent belastingkrediet) recupereren beleggers uiteindelijk 125 procent van hun investering. Dat komt neer op een jaarlijks rendement van 2,3 procent, betaald door de belastingbetaler. De gewestwaarborg en het belastingvoordeel kosten Vlaanderen 71,1 miljoen euro. Dat kan nog dalen tot 66,5 miljoen, want er moet nog wat restactief verkocht worden.

Michel Casselman, ceo van de Participatiemaatschappij Vlaanderen (PMV) die Arkimedes overkoepelt, vindt dat de overheidsmiddelen goed besteed zijn. ‘Met het geld is de Vlaamse durfkapitaalsector naar een hoger niveau getild.’ Arkimedes is een dakfonds dat op zijn beurt geld stopte in nieuwe durffondsen, opgericht met geld van de privé en Arkimedes. Verschillende banken, Gimv, LRM en durfkapitaalspecialisten lanceerden durffondsen.

In totaal ging 163 miljoen euro naar 126 Vlaamse bedrijven. Onder meer Clear2Pay, de betaalspecialist van Jürgen Ingels en Michel Akkermans kreeg via Big Bang Ventures geld van Arkimedes. Een Vlerick-studie poneerde eerder dat direct en indirect 5.000 banen werden gecreëerd.

Vlaanderen lanceerde in 2012 een tweede Arkimedes-programma. Het geld daarvoor werd rechtstreeks geleend door de overheid in plaats van opnieuw spaarders te mobiliseren. Ironisch genoeg doet het tweede programma het veel beter. ‘Arkimedes II heeft voorlopig al 1,4 keer het geïnvesteerde geld terugverdiend’, zegt Jan Alexander, de beheerder van het fonds.

Rente op obligaties

Waarom deed het eerste programma het dan zo slecht? ‘Het werd net voor de financiële crisis gelanceerd’, zegt Filip Lacquet, lid van het directiecomité van PMV. De investeringsperiode van Arkimedes I was ook veel korter. Het nieuwe programma kent als eeuwigdurend fonds geen druk om vooral in de eerste jaren te investeren.

‘We hadden destijds geen obligaties moeten uitgeven. Starters genereren de eerste jaren geen opbrengst, terwijl Arkimedes rente moest betalen’, zegt Casselman. Er was ook een ongelukkige investering in de rommelobligaties (CDO’s) van KBC. ‘Maar die kostten 2,5 miljoen euro, de rente op de obligaties 18 miljoen.’