VN Veiligheidsraad tackelt smokkelbazen
Foto: BELGA
Donderdagavond heeft de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties voor het eerst beslist om mensensmokkelaars op zijn zwarte lijst te zetten. Daarop staan alleen de zwaarste internationale criminelen, zoals de intimi van gewelddadige dictators en de verantwoordelijken voor genocide. Hun bankrekeningen worden bevroren en ze mogen niet meer reizen.

Voor Nederland, dat het initiatief nam voor de resolutie, zijn de sancties een belangrijke stap om ‘migranten te behoeden voor de dodelijke oversteek naar Italië’. Dat zegt minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok. ‘Dit is een eerste stap om het businessmodel van de smokkelaars te vernietigen en het leven van migranten die worden verkocht op slavenmarkten, te verbeteren.’

De namen die nu genoemd worden, zijn niet onbekend. Het gaat om vier Libiërs, een Eritreeër en een Ethiopiër. Mussab Abugrein (a.k.a. dokter Mussab) staat volgens rapporten van de Veiligheidsraad aan het hoofd van een netwerk in Libië dat vertakkingen heeft tot in Engeland, België en Duitsland. Ahmed Dabbashi (ook wel al-Amu of ‘de oom’) werd eerder al in De Standaard beschreven als de smokkelkoning van de Libische kust. Zijn netwerk zette honderdduizenden Afrikanen in bootjes naar Europa. Al-Amu was een ‘warlord’ die vorige zomer plots stopte met smokkelen op aansturen van de Italiaanse geheime dienst.

Gemarteld en vermoord

Ook de beruchte Abdulrahman Milad (aka al-Bija) kwam in beeld bij die geheime deals. Hij is de commandant van de regionale kustwacht van Zawiya en wordt beschuldigd van ‘structureel geweld tegen migranten en andere mensensmokkelaars’. Aan een filmploeg van Vice News zei al-Bija: ‘Als ik al een smokkelaar was, zou niemand me kunnen tegenhouden. Hier is geen functionerende overheid.’ De vierde Libiër, Mohammad Kushlav (al-Kasb), controleert de warenhuizen in Zawiya waar migranten worden opgesloten, gemarteld en soms zelfs koelbloedig vermoord. Volgens bronnen in Libië verdient al-Kasb zijn geld vooral als oliesmokkelaar, eerder dan met migratie.

Ook de twee gestrafte Oost-Afrikanen zijn grote namen in de Libische onderwereld. De Ethiopiër Ermias Ghermay wordt door de Veiligheidsraad beschreven als een van de belangrijke pionnen in een transnationaal netwerk dat vluchtelingen uit de hoorn van Afrika naar Libië vervoert. Hij wordt verantwoordelijk geacht voor de bootramp in 2013 die leidde tot de dood van 366 migranten. De Italiaanse krant La Stampa schreef in 2015 dat Ghermay in twee jaar tijd 100 miljoen euro had verdiend en genoot van een luxueus leven in Tripoli. Ook de Eritreeër Fitwi Abdelrazak is schatrijk geworden met migratie vanuit de hoorn van Afrika naar Libië. Hij wordt gelinkt aan minstens twee dodelijke schipbreuken in 2014.

Verouderde lijst

Of de sancties hen zullen tegenhouden, is absoluut niet zeker. In Libië woedt al sinds de Arabische Lente een wrede burgeroorlog en er heerst wetteloosheid. Bovendien is niet duidelijk wie van de zes mannen nog steeds controle heeft over de smokkel. Zo is Ahmed Dabbashi al sinds oktober vorig jaar verdreven uit Sabratha en heeft hij zijn controle over de stranden verloren. Hij probeert al sinds februari terug te komen. 

‘Het stuurt hoe dan ook een sterk signaal naar de illegale smokkelnetwerken: dat hun activiteit gemonitord en niet getolereerd wordt’, zegt Mark Micallef. Hij is Libië-expert van het Global Initiative Against Organised Crime en kent het terrein goed. ‘De zes mannen controleren een substantieel deel van de Libische smokkelnetwerken, maar de uitleg van de Veiligheidsraad klopt niet altijd en is verouderd. Zo zijn de twee Oost-Afrikanen geen leiders, maar werken ze voor de Libiërs.’ Micallef heeft zelf nog interviews afgenomen met kustwachtcommandant al-Bija. ‘Dat zijn naam op de lijst is beland, is de grootste verrassing. Hij is vooral een militieleider die meer land wil vergaren.’