Mental accounting: zo ga je bewuster om met je (spaar)geld
Foto: Shutterstock.com
Dat we altijd rationeel omgaan met geld en spaargeld is een illusie. Herken je deze uit het leven gegrepen voorbeelden van irrationeel omgaan met geld? Wat zou jij doen?
Dossier aangeboden door Rabobank.be

De Amerikaanse econoom Richard Thaler ontving in 2017 de Nobelprijs voor Economie voor zijn inzichten over hoe de menselijke psychologie onze omgang met geld beïnvloedt. De mens is geen louter rationeel wezen, zo blijkt. We gaan vaak op een emotionele en irrationele manier om met geld uitgeven en sparen. Thaler heeft het over ‘mental accounting’ of ‘mentaal boekhouden.’ Wie zich bewust is van de financiële kronkels van het brein, zal mogelijk verstandiger met geld omspringen. Deze vier voorbeelden maken duidelijk hoe irrationeel we omgaan met geld.

Het verloren concertticket
Stel, je gaat naar een concert en kocht op voorhand een kaartje voor twintig euro. Eens aangekomen, blijkt dat je je kaartje kwijt bent. Dat betekent nog eens twintig euro ophoesten om toch naar het concert te gaan. Wat zou je doen? Veel mensen zouden geen nieuw kaartje kopen en mokkend naar huis terugkeren.

Maar stel dat je je kaartje niet op voorhand kocht en dat je bij het aankomen vaststelt dat het briefje van twintig euro dat in je zak zat, verdwenen is. In dat geval zal je wellicht wél nog eens twintig euro uitgeven om het concert te zien. Een psychologisch experiment wijst uit dat 54 procent van de mensen die hun ticket verloren waren, geen nieuw ticket kochten. Terwijl 88 procent van de mensen die het equivalent in cash waren verloren, wél een ticket kochten.

Wat is er aan de hand? Geld is geld, maar in onze ‘mentale boekhouding’ hebben we in het eerste geval die twintig euro van het ticket toegekend aan een denkbeeldig entertainmentbudget. Wanneer dit budget al gebruikt is, wordt het moeilijk om het nog eens aan te spreken voor hetzelfde doel. Verloren cash wordt niet geboekt op het entertainmentbudget, waardoor het psychologisch makkelijker wordt om dat geld nog eens uit te geven.

Terugbetaling belastingen
Amerikaans onderzoek wijst uit dat de herkomst van geld bepalend is voor hoe we ermee omgaan. We blijken impulsiever en ondoordachter om te gaan met geld dat we onverwachts krijgen. Zo zal geld dat we terugkrijgen van de belastingen, ontvangen in de vorm van onverwachte werknemersbonussen, of geld dat we krijgen voor een verjaardag, makkelijker gebruikt worden voor impulsaankopen zoals een nieuwe racefiets, een citytrip of een duur etentje dan om te sparen. Je kunt je ‘mentale boekhouding’ natuurlijk ook te vlug af zijn door bewust een budget te voorzien voor ‘nutteloze, maar leuke extra’s’ en bij jezelf even af te checken of de uitgave al dan niet past in het voorziene budget.

En wat als je de lotto won?
De kans om het groot lot te winnen, is zo klein dat het moeilijk wordt om een beter voorbeeld te vinden van onverwachts geld. Het is dus niet verwonderlijk dat nogal wat lottowinnaars erin slagen om hun miljoenen in no time uit te geven en soms zelfs heuse putten te creëren en failliet te gaan. De reden? De omvang en de onverwachtse komst van het kapitaal zetten de mentale boekhouding van deze onfortuinlijke winnaars ertoe aan om het geld aan gekke aankopen en onverantwoorde beleggingen te spenderen. Hadden ze daarentegen slechts een deel van het prijzengeld voor hun wilde plannen gebruikt en het grootste deel opzijgezet, dan waren ze vandaag nog altijd rijk.

Taxi of eigen auto?
De Londense psychologe Claudia Hammond beschrijft in haar zeer lezenswaardige boek 'De kracht van geld' hoe ze samen met haar man vijftien jaar geleden besloot om hun auto weg te doen. Rationeel een uitstekende zet. Londen is goed voorzien van openbaar vervoer, en als het heel laat wordt, zijn er nog altijd taxi’s. Op die vijftien jaar hebben ze al vele duizenden ponden bespaard aan de aanschaf van een auto en aan garage-, verzekerings- en benzinekosten. Maar taxi’s nemen? “Na al die jaren vind ik het nog steeds moeilijk de prijs van een taxirit van de mentale rekening voor dagelijks vervoer te halen”, schrijft Hammond. “De veel duurdere auto blijkt om een of andere reden nog altijd veel aantrekkelijker.”

Kortom, niemand is honderd procent rationeel als het op geld aankomt, en blijkbaar nog minder als het over véél geld gaat. Een van de manieren om bewuster om te gaan met spaargeld, en om psychologische valkuilen zoals mental accounting te vermijden, is het creëren van een ‘mentale barrière’. Hoe zit het met jouw mentale boekhouding? Heb jij een goed inzicht in je geldzaken en spendeergedrag? Analyseer je hoogstpersoonlijke profiel met de Spaarkrachttest van Rabobank.be
 

Meer weten? Klik hier voor de Spaarkrachttest.