Italië heeft een regeerakkoord en het is een duur akkoord
Luigi Di Maio (links) met Matteo Salvini. Foto: AFP

In Italië hebben de anti-establishmentpartij Vijf Sterren en de radicaal rechtse Lega hun regeerakkoord afgewerkt. Er komt een leefloon van maximaal twee jaar, een strenger asiel- en migratiebeleid en een hardere aanpak van corruptie. Over het respect voor de Europese regels is het regeringscontract veel minder duidelijk.

De Vijfsterrenbeweging van Luigi Di Maio werd bij de parlementsverkiezingen van vier maart de grootste partij van Italië (33 procent), de radicaal rechtse Lega van Matteo Salvini was de grootste partij (17 procent) in de winnende centrumrechtse coalitie (37procent). Beide partijen waren overduidelijk de winnaars van die stembusgang en zijn er na meer dan zeventig dagen onderhandelen in geslaagd om samen een regeerprogramma op te stellen.

Wie de nieuwe regering zal leiden, is nog onduidelijk, maar Di Maio en Salvini hebben allebei al gezegd dat ze bereid zijn een stap opzij te zetten voor een derde kandidaat. Het regeringscontract (zo noemen de partijen hun akkoord), waarvan eerder al ettelijke versies waren uitgelekt, wordt nu aan de leden van beide partijen ter goedkeuring voorgelegd. De ingeschreven leden van de Vijfsterrenbeweging krijgen tot acht uur vanavond de tijd om zich daarover uit te spreken, op het online platform ‘Rousseau’. Dit weekend trekken de activisten van de Vijfsterrenbeweging naar de pleinen in Italië om het regeerakkoord toe te lichten. Ook de Lega wil zijn leden inspraak geven over het gesloten compromis.

Over een aantal cruciale punten – zoals het respect voor de Europese regels - blijft het contract nogal vaag, en wordt de hete aardappel naar Salvini en Di Maio doorgeschoven. De Milanese krant Corriere della Sera begroot voorlopig dat de ingrepen van Lega en Vijf Sterren 65 miljard euro per jaar zullen kosten, al kan het ook nog meer zijn.

Dit zijn enkele tendensen uit het Italiaanse regeerakkoord:

LEEFLOON

Volkomen nieuw is de invoering van een leefloon in Italië. Langdurig werklozen krijgen zo een bestaansminimum van 780 euro per maand. Het ging om een belangrijke campagnebelofte van de Vijfsterrenbeweging. Onder druk van de Lega wordt het bestaansminimum wel beperkt in de tijd: maximaal twee jaar kan een Italiaan erop rekenen. Wie in die periode drie jobaanbiedingen afslaat, verliest zijn bestaansminimum. Ook de jobkantoren in Italië – die vandaag nauwelijks iets voorstellen – worden versterkt. De uitbreiding van die jobkantoren zal worden gefinancierd met Europese fondsen.

Het leefloon wordt ook uitgebreid naar oudere Italianen, die ondanks hun pensioen onder de armoedegrens leven. Begroot wordt dat het nieuwe systeem 17 miljard euro kost per jaar.

CORRUPTIE

De Vijfsterrenbeweging haalt ook een belangrijke slag thuis op het gebied van corruptie. De strijd tegen corruptie wordt flink opgevoerd. Er staan strengere straffen gepland en overheidsambtenaren mogen aan ‘uitlokking’ doen. Ook de wet op de verjaring van misdrijven – waarvan oud-premier Berlusconi zo heeft geprofiteerd – zou worden aangepast.

ASIEL EN MIGRATIE

De Lega wil in elke van de twintig Italiaanse regio’s een centrum voor uitgewezen asielzoekers en zet zich ervoor in dat het tempo van asielprocedures en uitwijzingen wordt opgedreven. Verder blijven er onduidelijkheden op het gebied van de Italiaanse aanpak van asiel en migratie, waarin de Vijfsterrenbeweging een veel milder standpunt inneemt. Onder druk van de Vijf Sterren worden gebedshuizen in Italië niet verplicht om alleen in het Italiaans te prediken, maar de nieuwe Italiaanse overheid zou wel van plan zijn om illegale kampen van nomaden (vooral Romazigeuners) te ontmantelen.

FLAT TAKS

De Lega wilde een ‘flat taks’ van vijftien procent voor de Italiaanse bedrijven, maar die komt er niet. Wel worden er twee belastingtarieven geïntroduceerd, van vijftien en van twintig procent, en kunnen Italiaanse gezinnen rekenen op een belastingaftrek van 3.000 euro. Er komt geen algemene btw-verhoging en de nieuwe overheid is van plan om zelfs helemaal geen btw te heffen op producten voor kinderen.

VERLAGING OVERHEIDSSCHULD

Italië heeft een verschroeiende overheidsschuld, die 132 procent bedraagt van het bruto binnenlands product. Het is de grootste schuld in de eurozone, na Griekenland. De Italiaanse regeringspartners erkennen dat ze die schuld moeten aanpakken, maar willen dat doen zonder extra taksen te heffen en zonder ‘austerity’-maatregelen te moeten treffen. Lega en Vijf Sterren willen inzetten op de groei van het Italiaanse bbp, de Italianen aanzetten tot meer consumptie en meer investeringen aantrekken.

Of Italië zich ertoe verbindt om de drieprocentnorm na te leven, is onduidelijk. In het regeercontract staat die paragraaf in het rood, wat betekent dat Salvini en Di Maio zich het recht voorbehouden om daar later over te beslissen. Ook over het naleven van andere Europese verplichtingen blijft de tekst nogal vaag. Italië is in elk geval niet van plan om ‘unilateraal’ op te treden, maar de kans zit er wel in dat Rome bepaalde zaken wil ‘heronderhandelen’ met Brussel.

Van een referendum over een uitstap uit de Europese eenheidsmunt is geen sprake.

WEG MET SANCTIES TEGEN RUSLAND

Beide partijen onderschrijven het belang van het Italiaanse lidmaatschap van de Navo. Tegelijk zijn de Europese sancties tegen Rusland zowel de Lega als de Vijfsterrenbeweging een doorn in het oog. Ze pleiten allebei voor een afschaffing van de sancties, omdat die ook Noord-Italiaanse bedrijven benadelen. Rusland wordt als een belangrijke commerciële partner omschreven. Een woordvoerder van het Kremlin heeft al gezegd dat Rusland het Italiaanse standpunt waardeert, maar voegt er meteen aan toe dat één EU-lidstaat het Europese standpunt van de 28 daarom nog niet wijzigt.

‘VERZOENINGSCOMMISSIE’

Er staat ook een opvallende institutionele hervorming gepland. De Vijfsterrenbeweging en de Lega komen overeen op enkele punten, maar staan op andere dan weer diametraal tegenover elkaar. Daarom willen beide partijen een ‘verzoeningscommissie’ in het leven roepen, die als taak krijgt de belangrijkste twistpunten uit te vlakken. Beide partijen zouden zich er ook toe verbinden om elkaar niet ‘pootje te lappen’, door meerderheid tegen minderheid uit te spelen, en door dwars te liggen op punten die voor de ander ‘van fundamenteel belang zijn’. Welke punten dat dan zijn, wordt verder nog niet benoemd.

Pas nadat de leden van beide partijen zich over het regeerakkoord hebben uitgesproken, gaat het naar de Italiaanse president, Sergio Mattarella. Allicht wordt dan ook snel de naam van de kandidaat-premier genoemd.