Europese Unie maakt vuist tegen Trump
De Franse president Macron en de Bulgaarse premier Borissov ontmoeten elkaar in Sofia. Foto: EPA-EFE
De Europese Commissie lanceert een ­blokkeringsbepaling die Europese bedrijven verbiedt hun activiteiten in Iran op te schorten wegens de Amerikaanse sancties.

Met een combinatie van vastberadenheid en flexibiliteit  willen de Europese leiders het nucleaire akkoord met Iran redden dat de Amerikaanse president Donald  Trump heeft opgezegd. Op hun top in de Bulgaarse hoofdstad Sofia beslisten de 28 dat ze vasthouden aan de deal, zolang Iran er zich aan houdt. Bovendien moet de Commissie maatregelen voorbereiden om Europese bedrijven te beschermen tegen eventuele Amerikaanse sancties.

Vandaag om 10.30 uur lanceert de Commissie op vraag van de ­regeringsleiders een blokkerings­bepaling die Europese bedrijven verbiedt gevolg te geven aan de Amerikaanse sancties of aan eventuele uitspraken van Amerikaanse rechtbanken. ‘We hebben de plicht onze bedrijven te beschermen’, zei Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. ‘De temperatuur in de zaal was heel duidelijk’, zei premier Charles Michel. ‘We willen dit instrument gebruiken. Ik heb geen enkele tegenstem gehoord.’ Zo’n bepaling gebruikte de EU al eerder met succes in 1996, nadat de VS ­extraterritoriale sancties hadden ingesteld tegen bedrijven die handel dreven met Libië, Cuba en Iran.

De flexibiliteit tegenover Washington zit in de bereidheid om het kernakkoord met Iran aan te vullen. ‘We moeten onderhandelingen voeren met Iran over wat er gebeurt na het verstrijken van het ­akkoord, over het Iraanse raketprogramma en over de rol van het land in de regio’, verklaarde de Franse president Emmanuel Macron. Michel schaart zich daar­achter: ‘We mogen niet de naïeve advocaten van Iran zijn. We moeten op die punten vooruitgang boeken.’

Pistool tegen het hoofd

Dezelfde mix zet de EU ook in het handelsdossier in. ‘We zijn bereid te onderhandelen, maar niet met een pistool tegen het hoofd’, zei een EU-bron. Het pistool in kwestie is de Amerikaanse dreiging om vanaf 1 juni hogere tarieven in te voeren op de import van Europees staal en aluminium. De Europese leiders eisen dat Trump die maatregel intrekt. Pas als hij dat doet, kan er gepraat worden. Over de export van meer vloeibaar gas vanuit de VS naar de EU. Over hervormingen binnen de Wereldhandelsorganisatie – een symbool van het multilatera­lisme dat de EU blijft verdedigen. En over de verbetering van de wederzijdse markt­toegang voor industriële producten, zoals wagens.

Deze aanpak liet toe de verschillende posities binnen de EU te overstijgen. Sommige leiders, zoals Angela Merkel, verdedigen een meer omzichtige benadering om geen handelsoorlog te ontketenen. Anderen, onder wie  Michel en de Nederlandse ­minister­president Mark Rutte, pleiten voor een harde aanpak omdat ‘de Verenigde Staten niet in onze plaats zullen beslissen over onze economische belangen’. 

‘Er was een gevoel van triestheid rond de tafel over de manier waarop we behandeld worden door de VS’, zei Michel. ‘Maar we kwamen overeen dat we respect moeten eisen.’