zaterdag 12 mei 2018 - Economie
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

Meer dan duizend activisten zakten op Hemelvaartsdag af naar het stadhuis van Aken om er te betogen tegen de Franse president Emmanuel Macron. De Franse staat is grootaandeelhouder van Electrabel-moeder Engie. 

Duitse angst voor Belgische kerncentrales

Trillen voor Tihange

Lekken, scheurtjes, sabotage ... bij elk ‘incident’ in onze kerncentrales haalt de Belg de schouders op. Maar net over de grens bereiden bezorgde Duitsers zich met overlevingspakketten voor op een nieuw Fukushima. Bangmakerij, of zijn onze oosterburen terecht ongerust over of zijn wij best wat ongeruster om onze oude kerncentrales?

Ook de noorderburen

Neerlands twijfel in bange dagen
Lees verder onderaan

Aken/Brussel‘Wil je er ook een?’, vraagt Michael, terwijl hij een kanariegeel T-shirt uit een doos haalt met in blokletters ‘Stop ­Tihange und Doel’ op. ‘Neen? Je komt toch uit België. Dan zou je er zeker een moeten dragen, jullie zullen zelf de eerste slachtoffers zijn als het fout loopt in jullie gammele kerncentrales.’ Michael is een van de naar schatting meer dan duizend activisten die op deze donderdag, Hemelvaartsdag, afzakken naar het stadhuis van Aken, om er te betogen tegen ­Emmanuel Macron. De Franse president wordt er gelauwerd met de prestigieuze ­Karlspreis voor zijn inspanningen om Europa te verenigen.

Een ambitie die nochtans bij veel betogers op steun en begrip kan rekenen. ‘Maar de Franse staat heeft als grootaandeelhouder van Electrabel-moeder Engie een verpletterende verantwoordelijkheid in het openhouden van de kerncentrale in Tihange’, zegt Jörg Schellenberg. Hij is de woordvoerder van het Aachener Aktionsbündnis gegen Atomenergie. ‘Daarom zeggen we vandaag tegen Macron: die centrale moet dicht.’

Al jaren vraagt de burgerbeweging van activist Schellenberg de sluiting van de Belgische kerncentrales Doel en Tihange. Ook vandaag coördineert ze met onder andere Greenpeace het protest.

‘Scheurtjescentrales’

‘Het is toch niet normaal dat één land kan beslissen dat andere landen zo’n enorm risico lopen’ Jörg Schellenberg  Aachener Aktionsbündnis gegen Atomenergie

Tihange, de naam alleen al roept bij de aanwezigen weerzin en zelfs angst op. De kerncentrale in het Luikse stadje Hoei ligt op amper zeventig kilometer van Aken. In september 2012 worden er bij een controle ‘scheurtjes’ (of ‘waterstofvlokken’) in het metalen ­reactorvat van ­Tihange 2 ontdekt — net als in Doel 3. Het Fanc, dat in ons land over de nucleaire veiligheid waakt, laat beide reactoren onmiddellijk stilleggen tot uitbater Electrabel kan aantonen dat de ‘scheurtjes’ niet groter worden waardoor het reactorvat kan barsten. Electrabel krijgt in 2013 groen licht voor de heropstart, maar amper een jaar later worden de reactoren opnieuw stilgelegd: er blijken meer scheurtjes dan gedacht en bovendien stuurt het Fanc zijn verklaringen bij. In Duitsland groeit de onrust, maar eind 2015 opent de Belgische waakhond opnieuw de weg voor Tihange 2 en Doel 3.

Westenwind

In het geval van een kernramp – denk aan Tsjernobyl – kan de westenwind de radioactieve wolk in enkele uren tot in Aken voeren. Een studie in opdracht van de stad onderstreepte die meteorologische kwetsbaarheid en besloot dat de regio ‘op lange termijn onleefbaar’ kan worden.

Dergelijke studies vinden opvallend snel hun weg naar de Duitse burgers. Ook het recente nieuws dat er in het nucleaire gedeelte van de kerncentrale van Doel 1 radioactief water is gelekt (DS 30 april), heeft zich als een lopend vuurtje verspreid. Lokale media zoals de Aachener Nach­richten houden zelfs live bij welke van de Belgische reactoren (opnieuw) stilliggen – momenteel drie van de zeven.

Het Fanc beklemtoonde na het nieuwe incident in Doel 1 dat er geen veiligheidsprobleem was. Ook over de scheurtjes in de reactorvaten in Doel 3 en Tihange 2 was het Fanc steeds stellig: als het niet veilig zou zijn om de reactoren aan het net te houden, zouden ze niet meer draaien.

Maar in Aken schreeuwen de demonstranten, jong en oud, zich de longen uit het lijf: ‘Hop, hop, hop, ­Tihange stop.’ De onrust in de grensregio beperkt zich lang niet tot duizend demonstranten. Een petitie tegen Tihange verzamelde al 370.000 handtekeningen. Ook bij Stephan, die souvenirs en kranten verkoopt in de schaduw van de Akense Dom, hangt een affiche tegen Tihange. ‘Elk incident in jullie kerncentrales haalt de kranten, de mensen spreken me aan. Onderschat de angst niet.’

Overlevingspak

Dat hij niet overdrijft, blijkt wanneer we in Brand, een landelijke en idyllische buitenwijk van Aken, bij Alice en Gereon ­Hermens aanbellen. In hun kelder ligt een grote voorraad conserven, water, rijst ... én beschermende pakken. ‘In principe kunnen we hier twee weken overleven’, zegt ­Gereon, die als projectleider voor een ingenieursbureau werkt. Mocht het helemaal fout lopen in Tihange, dan hebben Alice en Gereon verschillende scenario’s klaar. ‘In het meest waarschijnlijke ben ik aan het werk in de stad’, zegt Gereon. ‘Ik zou een beschermend pak aantrekken, dat ik op kantoor heb liggen, en de kinderen van school halen. We keren te voet terug naar huis, ongeveer anderhalf uur wandelen, want door de vele vluchtenden zitten de wegen potvast. Eenmaal hier, is er genoeg eten en drank om te overleven.’ Net als ademmaskers en ­reservepakken, ‘want als je even buiten moet, ben je besmet’, zegt Alice. ‘Je kan zo’n pak in een radioactieve omgeving maar één keer dragen.’ Dat leerde ze twee jaar geleden op een informatieavond, waar dokters tips gaven om jezelf zo goed mogelijk te beschermen bij een kernramp.

‘Wij weten dat de kans op een kernramp miniem is, maar als het fout loopt, zijn de gevolgen niet te overzien’

Alice en Gereon Hermens

Inwoners Aken

Gereon en Alice kochten dus meerdere beschermingspakken, dat deden ze samen met zo’n 65 vrienden en kennissen, die even bezorgd zijn. ‘De factuur, zo’n 1.600 euro, hebben we naar Electrabel gestuurd’, zegt Gereon. ‘Tenslotte betalen wij voor een risico dat we niet hebben gewild, terwijl het energiebedrijf er goed geld mee verdient.’

Gereon en Alice waren terughoudend toen we hen contacteerden. Van hun noodplannen maak je snel een karikatuur. ‘Wij weten dat de kans op een kernramp miniem is, maar als het fout loopt, zijn de gevolgen niet te overzien.’ De onverschilligheid waarmee de Belgen de ‘incidenten’ in hun kerncentrales over hun kant laten gaan – behalve scheurtjes en lekken werd Doel 4 zelfs gesaboteerd – kunnen ze niet begrijpen.

Waar zijn de Belgen?

Terug in Aken worden Luxemburgse en Nederlandse betogers voor de micro geroepen. Van Belgen geen spoor. ‘De Duitse antikernbeweging heeft ook gewoon een sterkere traditie’, zegt Holgeir, die met vrouw en dochtertje mee protesteert. Ze beleefde haar hoogtijdagen in de jaren 70 en 80, maar kreeg opnieuw wind in de zeilen na de kernramp in Fukushima (2011). Als zelfs het technische vernuft van de Japanners geen kernsmelting kon verijdelen, waarom de Europeanen dan wel?

Na Fukushima besloot de regering van Angela Merkel onder druk van de publieke opinie dat de laatste Duitse kerncentrales tegen 2022 dicht moeten. Maar wat baat het als er op een steenworp van de grens oude Belgische centrales blijven draaien?

De Europese Commissie laat weten dat nucleaire veiligheid eerst en vooral de verantwoordelijkheid van de lidstaten is. Al is het niet zo dat alleen Belgen hun licht lieten schijnen over Tihange 2 en Doel 3. Negen experts van de International Review Board besloten in 2015 dat het Fanc en Electrabel correct hadden gehandeld met de ‘scheurtjescentrales’. Al liet Helmut Schulz als enige lid van de Review Board een kanttekening plaatsen. De Duitser werkte jaren voor de Gesellschaft für Anlagen- und Reaktorsicherheit (GRS), een onderzoeksorganisatie die de Duitse federale regering adviseert rond de veiligheid van kernreactoren.

‘Ik twijfel of de beoordelingen van Electrabel en het Fanc voldoende conservatief zijn’, zegt Schulz aan de telefoon. ‘Bij een gewone werking zijn de scheurtjes geen probleem, maar als het tot een storing komt en er vloeit noodkoeling in het reactorvat, dan kan dat tot spanning aan het oppervlak van het vat leiden. Dat is niet zonder risico. Om honderd procent zeker te zijn dat het reactorvat ook in zo’n noodsituatie standhoudt, moet je een monster uit het reactorvat nemen om het verder te testen. Dat vergt een serieuze inspanning. Indien de tests slechter dan gedacht zouden zijn, moet je de vraag stellen of het nog kan worden gebruikt.’

In Aken schreeuwen de demonstranten, jong en oud, zich de longen uit het lijf: ‘Hop, hop, hop, ­Tihange stop’

Het Fanc erkent in zijn finale rapport over de scheurtjes dat er alleen zekerheid kan zijn als het vat losgekoppeld wordt. Maar voor zo’n onderzoek zou de centrale onherroepelijk dicht moeten. Dat dit voor het Fanc in de praktijk ‘geen optie’ is, maakt de onafhankelijke waakhond verdacht als ‘schoothondje’ van Electrabel. Actievoerders wijzen naar de draaideur tussen de stroomproducent en de regulator. Zeker Jan Bens moet het ontgelden. Tot voor kort stond hij aan het hoofd van het Fanc en daarvoor leidde hij jarenlang de centrale in Doel.

Bij kernenergie zal er altijd een restrisico zijn, maar hoeveel aanvaard je? Duitsers net iets minder dan Belgen. Een reactorvat als Tihange 2 of Doel 3 zou in Duitsland hoogstwaarschijnlijk van het net worden gehaald, zegt Schulz. Dat denkt ook Dieter Majer, de voormalige topman van de Duitse kernregulator, die nu de burgerbeweging in Aken adviseert. ‘Er is geen sluitende verklaring voor het ontstaan van de scheurtjes’, zegt hij. ‘Dan zou de reactor niet in werking mogen zijn.’

Majer krijgt steun van Gregory Jaczko, van 2009 tot 2012 topman van de Amerikaanse nucleaire waakhond. Als lid van de internationale vereniging van onafhankelijke nucleaire experts (Inrag) uitte hij vorige maand, op bezoek in Aken, zware kritiek op het Fanc. ‘Het is totaal onaanvaardbaar dat er nog onzekerheid is over de oorzaak van de scheurtjes. In de VS zouden Tihange 2 en Doel 3 nooit heropgestart zijn’, zei hij.

‘Bij kernreactoren gelden er nu eenmaal strengere normen dan elders, omdat de gevolgen zo groot kunnen zijn’, zegt fysicus Wolfgang Renneberg. Hij stond tussen 1998 en 2009 aan het hoofd van de afdeling Reaktorsicherheit van het federale ministerie en geeft nu advies aan de ongeveer 130 steden die naar de rechter zijn gestapt om de sluiting van Tihange af te dwingen. ‘Er zijn veel tegenstrijdigheden in de verklaringen van het Fanc. Ik kan alleen zeggen dat er een kloof is met de normen die Duitsland hanteert en die internationaal erkend zijn.’

‘Ik vermoed dat jullie Belgen vooral van goedkope stroom houden’, zegt Stephan in zijn souvenirshop. Iedereen die we spreken, verklaart de ‘lakse houding’ van de Belgen door economische belangen. ‘Terwijl de Duitsers de kernuitstap serieus in hun portefeuille voelen.’ En aan de uitstoot van hun stroomcentrales, want het land moest deels opnieuw zijn heil zoeken in heel vervuilende bruinkoolcentrales.

Als het in energiekwesties om de afweging van economische belangen en de gezondheid gaat, zijn België en Duitsland eigenlijk in hetzelfde bedje ziek, vindt Gereon Hermens, die zijn kelder heeft volgestouwd met voedsel om voor­bereid te zijn op een kernramp. ‘Jullie hebben de kernlobby, wij de bruinkool- en diesellobby.’

Ook de noorderburen

Neerlands twijfel in bange dagen

‘Ik ben doodsbenauwd’, zegt Pascale Plusquin. De Nederlandse politica uit Maastricht is voor de betoging afgezakt naar Aken. Ook in Nederland groeit de onrust over de Belgische centrales. ‘Toen de overheid jodiumpillen bij ons in de bus stak, vond ik dat opnieuw zo confronterend. Ze gaat toch niet zo’n grote investering voor niets doen, als alles onder controle is? We hebben vorige week nog gezien hoe alles onder controle is, met het lek in Doel. Als het mis gaat, gaat het enorm mis.’ Met haar partij, de Partij van de Dieren, dringt ze aan op de sluiting van de Belgische ‘scheurtjescentrales’. Een lijn die intussen door zowat alle Nederlandse partijen wordt aangehouden.

Dat vindt de Nederlandse emeritus professor en kernenergiespecialist Wim Turkenburg toch wat hypocriet. ‘In Borsele staat een centrale die net zo veilig – of onveilig – is als Doel en Tihange. Maar terwijl ieder incident in België hier wordt opgepikt, is dat nauwelijks het geval voor incidenten in Borsele.’

Hij hekelt dat politici zo lichtzinnig omspringen met woorden als ‘scheurtjescentrales’, die alleen maar bijdragen tot paniekzaaierij. ‘Als je er geen verstand van hebt, moet je vertrouwen op de waakhonden. En ik heb geen reden om te denken dat de Nederlandse en Belgische regulatoren hun werk niet goed doen. Door onmiddellijk de reactoren van Doel 3 en Tihange 2 te laten stilleggen, heeft het Fanc net getoond dat de waakhond tanden heeft.’ Maar er zal altijd een restrisico zijn, zegt Turkenburg. ‘Het is zeker legitiem om te streven naar een kernuitstap, maar dan niet door onnodig ongerustheid te zaaien.’ (kde)

Sport
  1. Van vrije speler naar duurste contract ooit: baseballer Machado ondertekent recordcontract bij San Diego
  2. Peter Maes opnieuw verhoord in operatie Schone Handen
  3. Mogi Bayat laat geld van Anderlecht blokkeren, club is 'verontwaardigd'
  4. Liverpool domineert, maar vergeet het af te maken tegen Bayern München
  5. Sterke Denayer houdt Messi in bedwang in Champions League
  6. 3.000 euro boete voor Anderlecht na Clasico, Standard moet 2.500 euro ophoesten
  7. Mehdi Carcela kan zeker spelen tegen AA Gent: pas over een week uitspraak na middelvinger richting scheidsrechter
  8. AA Gent komt terug op omstreden ticketregeling voor bekerfinale
  9. Charles Leclerc bovenaan tweede F1-testdag, teamgenoot Verstappen crasht
  10. Markel Irizar (39, Trek- Segafredo) hangt fiets aan de wilgen: “Als hij vertelde, hing iedereen aan zijn lippen”
  11. Charly Musonda komt (eindelijk) weer boven water en keert terug naar Vitesse
  12. Tim Wellens verdedigt zijn titel in Ruta del Sol maar hij krijgt te duchten concurrentie en herstelt nog van een week platte rust
  13. Procureur vraagt twee matchen schorsing na middelvinger Carcela: “Wilde geen gebrek aan respect tonen richting ref”
  14. Leclerc is met zijn Ferrari de snelste in ochtendsessie op tweede dag tijdens F1-testdagen in Barcelona
  15. Brecel plaatst zich vlot voor hoofdtabel China Open snooker
  16. Spaanse voetbalbond wil in de toekomst nieuw format voor Supercopa
  17. Gert Vande Broek stopt na 25 jaar als coach van Asterix Avo Beveren
  18. Vossen en Vlietinck vieren terugkeer in kern van Club Brugge voor duel in Salzburg, Mata ontbreekt
  19. "Brexit zonder akkoord zal de F1 verstoren"
  20. Video Van Hooydonck en “te brave” Van Avermaet grijpen nipt naast ritzege in Oman, bloemen zijn voor Sonny Colbrelli