‘Italië coördineert de Libische kustwacht’
Foto: afp
Italië stuurt de Libische kustwacht aan om migranten terug te duwen naar Libië. Dat zeggen onderzoekers van het Forensisch Instituut van de London University.

Iets meer dan 20.000 migranten werden vorig jaar gered door de Libische kustwacht. Alleen werden ze niet echt gered. Velen van hen kwamen nadien opnieuw terecht in de beruchte detentie­kampen rond Tripoli. Daar lopen ze het risico om te worden verkracht, gemarteld of vermoord. Uit een onderzoek van het Forensisch Oceanografisch Instituut van de London University, dat vandaag wordt gepubliceerd en dat De Standaard kon inkijken, blijkt dat de Libische kustwacht daarbij systematisch wordt aangestuurd door de Italiaanse regering.

De onderzoekers bespreken zestien gevallen waarin de Libische kustwacht, met de steun van twee Italiaanse oorlogs­schepen, helikopters en geavanceerde radartechnologie, migranten oppikt en terugbrengt naar havens in en rond Tripoli. Uit getuigenissen, video’s en foto’s blijkt dat ze daarna werden geslagen en opgesloten. De onderzoekers schetsen met gedetailleerde kaarten een beeld van wat ze ‘Mare Clausum’ noemen: een onofficieel, maar structureel beleid van de Italiaanse regering en de Europese Unie om de Middellandse Zee­route te sluiten. 

Zinkend schip

‘Eigenlijk doet de Italiaanse regering aan “refoulement met volmacht”’, zegt Charles Heller, een van de twee auteurs van de studie. ‘Het internationale recht verbiedt pushbacks naar gevaarlijke landen. Dit is een creatieve Italiaanse oplossing.’ De Libische kustwacht groeide sinds augustus vorig jaar uit tot de grootste onderschepper van migranten op de Middellandse Zee en doet 39 procent van alle reddingen. Het aantal migranten dat Italië bereikt, is sindsdien met 90 procent afgenomen, al valt dat volgens de onderzoekers ook toe te schrijven aan het gedrag van milities in het Libische kustgebied.

De belangrijkste en meest gedetailleerde case in het onderzoeksrapport beschrijft een treffen met de Duitse ngo Sea Watch op 6 november vorig jaar. De ngo en de Libische kustwacht kwamen tegelijk aan bij een zinkend schip met meer dan 130 migranten in internationale wateren. Die laatste was daar volgens de onderzoekers op aansturen van een Italiaans marineschip dat in de buurt lag. De crew van Sea Watch wilde de migranten naar Italië evacueren, de Libiërs wilden de migranten meenemen naar Tripoli. In het tumult dat ontstond, verdronken zeker 20 migranten. Sea Watch nam 59 anderen aan boord. 47 migranten werden weer meegenomen door de kustwacht.

Het incident is uitzonderlijk, want het is het enige waarbij de identiteit van de teruggeduwde migranten bekend is. 17 van hen dienen nu een klacht in bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (zie inzet).

‘De EU stuurt nooit mensen terug naar Libië’, reageert een woordvoerder van de Europese Commissie. ‘Onze operaties zijn uitsluitend actief in internationale wateren, de geredde migranten worden teruggebracht naar Italië, in de lijn met het non­refoulement-principe van het internationale recht.’