‘Een bom was de ultieme optie, nadat de dreigementen, de processen en de laster mijn moeder niet konden doen zwijgen.’
In de Maltese stad Valetta is een schrijn ingericht voor Caruana Galizia Foto: AFP

Op 16 oktober 2017 kwam de Maltese journaliste Daphne Caruana Galizia om het leven door een explosie van een krachtige bom in haar auto. Caruana Galizia was kritisch voor de regering op Malta en deed onderzoek naar corruptie en georganiseerde misdaad. Een van haar drie zonen, Andrew Caruana Galizia, sprak in Brussel deze week zijn dank uit voor de ‘Honorary title’ die Difference Day aan de journaliste uitreikte.

Mijn familie en ik danken u voor de eer die de Brussels University Alliance ons en vooral mijn moeder, Daphne, bewijst. Zoals u weet, was mijn moeder niet zoals de meeste mensen. In plaats van zekerheid, veiligheid en materiële welvaart na te streven, zoals velen van ons doen, wou mijn moeder eerst en vooral een zinvol leven leiden.

Mensen vroegen haar vaak waarom ze deed wat ze deed, of het de offers waard was, de haat, het ostracisme, de gevolgen voor haar gezondheid en haar gezin. Ze antwoordde altijd: ‘Wat moet ik anders doen, op het strand zitten kaarten?’ Want in het Malta waar mijn moeder opgroeide, is dat wat vrouwen verondersteld worden te doen om zich te ontplooien.

Zij nam het model dat haar land haar gaf en sloeg het aan gruizelementen. Ze inspireerde een hele generatie vrouwen – en ook mannen – om meer te eisen van zichzelf, van hun maatschappij en van de mensen die in ons land de regels maken.

EU-lidmaatschap

Mijn moeder wist altijd dat ze niet vrij was om te schrijven. Maar ze wilde in een land leven waar de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting onaantastbare rechten zijn. De beste manier om dat te bereiken, vond ze, was door de grenzen van haar vrijheid op de proef stellen, ondanks het duidelijke gevaar.

Toen ze de banden tussen een drugssmokkelaar en de opperbevelhebber van het leger aan het licht bracht, staken ze onze voordeur in brand en sneden ze onze hond de keel over. Mijn broer en ik waren nog kinderen. Zij vertelde ons dat ze een kaars bij de deur had laten branden, en dat de hond slakkenvergif had gegeten.

Toen ze opkwam voor de rechten van de asielzoekers – die toen net zoals nu geen stem hadden – staken neonazi’s ons huis in brand. Meer dan tien jaar later sijpelt de benzine die ze gebruikten nog altijd uit een boom in onze tuin. De daders werden nooit vervolgd. Er werd weinig moeite gedaan om ze te vinden.

Toen mijn moeder in de pers campagne voerde voor het EU-lidmaatschap van Malta, kreeg ze de machine van een hele politieke partij tegen zich en werd een jonge vrouw een haatfiguur voor honderdduizenden mensen die nooit een letter van haar hadden gelezen. Haar vermeende invloed op de kiezers was zo groot dat ze tot zondebok werd uitgeroepen voor de mislukkingen van het beleid en voor talloze gebroken politieke loopbanen.

Toen ze in 2013 de corruptie, de domheid en de medeplichtigheid van de nieuwe heersers van Malta aan de kaak stelde, werd heel het overheidsapparaat tegen haar in stelling gebracht. Ze probeerden haar ten onrechte op belastingfraude te pakken, haar bankrekening werd geblokkeerd, ze bestookten haar met processen. Op het ogenblik van de moord was ze in 47 processen verwikkeld. Wij, haar erfgenamen, procederen nog altijd in 34 zaken.

Publiek geweten

Mijn moeder heeft haar eigen dood voorspeld. Ze schreef dat ze haar alleen konden doen stoppen met schrijven door haar te laten vermoorden. Toen dat gebeurde, stond ze helemaal alleen. Regeringsfunctionarissen kwamen er openlijk voor uit dat ze haar wilden verhinderen om te schrijven. De leider van de oppositie klaagde haar vijf keer aan wegens laster omdat ze zijn banden met de georganiseerde misdaad had onthuld. Politieke partijen voerden campagne tegen haar, altijd met hetzelfde doel: haar beletten om te schrijven, het publiek te informeren en de opinie te beïnvloeden.

Dit waren de laatste woorden die ze schreef: ‘De gangsters zijn nu overal. De toestand is hopeloos.’

Ze bedoelde dat letterlijk. Er was geen toevlucht meer. De instellingen van ons land waren gekaapt en dienden privébelangen in plaats van het openbaar belang. Ze wist dat ze niet op de politie, de aanklagers of haar collega’s in de pers kon rekenen om haar te beschermen tegen de gevaarlijke lieden die ze ontmaskerde en bespotte.

Toch bleef ze schrijven, verslag uitbrengen, tarten, amuseren en opvoeden. Bijna dertig jaar lang doorstond ze alle mogelijk aanvallen. Terwijl haar lezers zagen hoe het Malta waarvan ze hielden en dat ze kenden verdween, werd mijn moeder niet alleen een icoon van de vrije meningsuiting maar ook het publieke geweten van het land.

Ze wist dat haar lezers haar nodig hadden om niet gek te worden. Ze wist dat ze hen niet in de steek mocht laten, hoe ondraaglijk de druk ook werd. Haar stukken werden zelfs nog feller uitdagender en verwoestend sterk. De vrijheid die zij voor zichzelf veroverde, werd een dreiging voor de klasse die Malta regeert en voor haar bondgenoten. Het was bijna een daad van weerspannigheid: ze daagde hen uit om tot het uiterste te gaan. De moord was als een wanhoopsdaad van haar vijanden. Een bom. De ultieme optie, nadat de dreigementen, de processen en de laster haar niet konden doen zwijgen.

Negatief rolmodel

Als haar zoon wil ik verklaren dat ik nooit zo trots was op mijn moeder als op de dag waarop ze werd vermoord. En dat ik nooit deemoediger was bij het voorbeeld dat zij mij, mijn broers en de wereld toonde dan op de dag dat ze haar vijanden dwong om haar te doden, liever dan haar werk op te geven.

Iedereen weet nu hoe gevaarlijk haar vijanden waren. Maar wat was de grootste angst van mijn moeder voor ze werd vermoord? Tien dagen voor haar dood vertelde ze een interviewer dat ze bang was dat haar voorbeeld anderen en vooral vrouwen zou afschrikken om journalist te worden. Ze vreesde dat ze een negatief rolmodel was geworden, een demonstratie van hoe ellendig je leven zou worden als je haar voorbeeld volgde.

Een van de meest tragische aspecten van de moord op mijn moeder is dat we haar niet kunnen vertellen hoe erg ze zich vergiste. Ze stierf zonder te weten hoeveel mensen ze met haar moed geïnspireerd heeft. En ze stierf voor wij de schuld konden terugbetalen waarop ze recht had.

Door mijn moeder en mijn familie te huldigen, vertelt u de wereld dat wij allen naar het voorbeeld van mijn moeder moeten kijken en weten dat een leven dat voor anderen wordt geleefd, duizend zelfzuchtige levens waard is. Dat een leven dat met een doel wordt geleefd, duizend onverschillige levens waard is. Dat je leven offeren voor de waarheid het grootste geschenk is dat je de wereld kunt geven.

Laten we dat geschenk van mijn moeder aanvaarden en haar terugbetalen met gerechtigheid.

Deze tekst werd op uitgesproken aan de vooravond van Difference Day, de Internationale Dag van de Persvrijheid.