‘Professoren, kom uit die ivoren toren’
archiefbeeld. Foto: Lisa Van Damme
Academici moeten zich veel meer mengen in het maatschappelijke debat, zelfs als het onderwerp niet tot hun expertise behoort. Daarvoor pleit een groep professoren.

Papers schrijven, ­onderzoeksprojecten binnen­halen, studiedagen bezoeken, ­allemaal goed en wel. Maar moeten academici niet vaker tussenbeide komen in het maatschappelijke debat?  Verschillende professoren over de taalgrenzen heen willen  meer van zich laten horen en roepen hun collega’s op uit hun ivoren toren te komen. Onder de naam Carta Academica hebben ze daarover een charter opgesteld.

Een van de initiatiefnemers is Yves Moreau, professor bio-informatica aan de KU Leuven. ‘Onze samenleving worstelt met vraagstukken van ­velerlei aard, zoals de klimaatverandering, de migratie of de verrechtsing van het publieke debat’, zegt hij. ‘Universiteiten zijn niet sterk aanwezig in die debatten, ze nemen hun intellectuele positie onvoldoende in. De meeste onderzoekers wijden zich natuurlijk vooral aan hun vakdomein. Als ze daarover een telefoontje krijgen van een journalist, willen ze er vaak wel iets over zeggen. Maar het mag toch meer zijn dan dat?’

Is het niet vanzelfsprekend dat ­onderzoekers zich vooral veilig voelen om alleen over hun eigen domein te spreken? Wat weet u als bio-informaticus bijvoorbeeld over migratie?

‘We verwachten niet dat professoren zich in elk mogelijk debat zullen mengen. Maar om mij als voorbeeld te nemen: voor Human Rights Watch doe ik onderzoek naar dna-profilering in het westen van China. Dat onderwerp leunt dicht aan bij mijn onderzoek over gegevensanalyse in de menselijke genetica. Maar het valt ook breder te kaderen in de discussie over hoe technologie onze maatschappij beïnvloedt. En daarover durf ik wel iets te zeggen.’

Zitten alle academici op de lijn van Carta Academica? 

‘Niet noodzakelijk. Dit engagement is ontstaan uit een gevoel van isolatie, een gevoel dat we met een aantal academici delen en waarover we nu al maanden praten. We hebben een charter opgesteld, dat onder meer al onder­tekend is door Eva Brems en Freddy Mortier (beiden UGent, red.).’

‘Ik sluit niet uit dat sommige collega’s een breder maatschappelijk engagement geen goed idee vinden. Of dat ze niet in de media willen komen. Daar is niets mis mee. Een culturele verandering geeft wrijving. Maar we mogen het debat over wat een universiteit behoort te doen, over de noodzaak om de comfortzone te ver­laten, niet uit de weg gaan. Onze maatschappij heeft nood aan die versterking van het intellectuele debat.’

Dreigt het innemen van mogelijk controversiële standpunten niet ten koste van een academische carrière te gaan?

‘Wie zijn nek uitsteekt, is kwetsbaar voor kritiek. Die kan zowel van binnen als van buiten de universiteit komen. Maar als we een standpunt innemen – als persoon of als groep – zullen we dat ook beargumenteren. Critici zullen we van antwoord dienen. Zoals het hoort in een debat. Politici blijven ook zelden binnen hun eigen strikte expertise en worden daar ook niet op aangekeken.’

De vorige rector van de KU Leuven, Rik Torfs, liet geen gelegenheid onbenut om zich te mengen in het publieke debat. Zijn opvolger, Luc Sels, is daar veel voorzichtiger in. 

‘Het is ons niet om bepaalde personen te doen, wel om te kijken wat we buiten de universiteit kunnen bijdragen aan de maatschappij.’
In het Leuvense studentenblad ­Veto stelde de decaan Letteren Jo Tollebeek vast dat engagement doorgaans niet beloond wordt in het academische dossier. 

‘Engagement wordt vooral beloond als dat in het verlengde van het eigen onderzoek ligt. Onderwerpen binnen bijvoorbeeld de criminologie of economie lenen zich daar vaak wat makkelijker toe. Wat buiten de klassieke paden gebeurt, moet veel beter erkend worden. Zeker voor de jonge onderzoekers, want zij zitten nog veel meer in die ratrace.’

Wat staat er nog op de agenda voor de komende maanden?

‘We willen vooral werken aan de bewustwording rond dat maatschappelijke engagement en andere wetenschappers enthousiasmeren om ons charter te onder­tekenen. We hopen een breed netwerk te creëren van mensen die er niet voor terugschrikken om zich te laten horen.’

www.cartaacademica.org