Minder Europees geld voor landen die rechtsstaat niet respecteren
Voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker Foto: REUTERS

De Europese Commissie wil EU-lidstaten financieel straffen als de rechtsstaat er onder druk staat, zoals nu het geval is in Hongarije en Polen.

Het valt te voorspellen dat dit voorstel in slechte aarde zal vallen in onder meer Boedapest en Warschau. Maar om te beletten dat die landen hun veto gebruiken, besloot de Europese Commissie het mechanisme niet op te nemen in de volgende meerjarenbegroting, die ze vandaag voorstelde en die unanimiteit vereist. Ze grijpt terug naar een wetgevend voorstel dat goedgekeurd kan worden met een gekwalificeerde meerderheid en zo het verzet van landen uit Oost- en Centraal-Europa kan omzeilen.

‘Respect voor de fundamentele waarden van de Europese Unie is een essentiële voorwaarde voor gezond financieel management en vertrouwen dat de EU-financiering afdoende beschermd wordt’, schrijft de Commissie in het memorandum dat het voorstel toelicht. ‘Recente gebeurtenissen hebben aangetoond dat een gebrek aan respect voor de rechtsstaat tot ernstige bezorgdheid leidt binnen de EU.’ Het geval-Polen heeft duidelijk gemaakt dat artikel 7, dat kan leiden tot de opschorting van het stemrecht van een lidstaat, geen efficiënt wapen is. Om de druk te verhogen, grijpt de Commissie naar een financieel wapen.

Er is onmiskenbaar een verband tussen het respect voor de rechtsstaat en financiële solidariteit, noteert de Commissie. EU-leiders zoals Mark Rutte in Nederland, Emmanuel Macron in Frankrijk en Charles Michel in België hebben de jongste maanden duidelijk gemaakt dat ze tegenover hun burgers niet kunnen verantwoorden dat nieuwe lidstaten via cohesiefondsen gefinancierd blijven worden als die de rechtstaat met voeten treden.

Als de Commissie vaststelt dat er sprake is van inbreuken op de Europese waarden, kan ze volgens het voorstel een financiële sanctie voorstellen aan de lidstaten. Het kan gaan van de opschorting of vermindering van de financiering van afgesproken programma’s of een verbod op het afsluiten van nieuwe programma’s. De lidstaten kunnen de sanctie alleen terugdraaien als er daarvoor een gekwalificeerde meerderheid bestaat. Het is ook de Commissie die zal voorstellen om de sanctie op te heffen.