‘Nooit een voorkeur voor de F-35 uitgesproken’
Generaal-majoor Frederic Vansina kreeg een spervuur aan vragen. Foto: Photo News

De chef van de luchtcomponent, Frederic Vansina, zegt dat het leger het zal doen met het toestel dat de regering beslist te kopen: F-35 of Eurofighter. Maar zover zijn we nog niet. Vanochtend woedde eerst nog eens de discussie over de langere levensduur van de F-16’s.

In de Kamercommissie Defensie staan opnieuw een hele dag hoorzittingen op het programma over de vervanging van de F-16’s. In de voormiddag kwamen verschillende betrokken generaals aan het woord, onder meer generaal-majoor Frederic Vansina, de chef van de luchtcomponent, en luitenant-generaal Claude Van de Voorde, Vansina’s voorganger en gewezen kabinetschef van minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA).

SP.A-Kamerlid Dirk Van der Maelen nam Van de Voorde op de korrel, toen die ontkende ooit enige voorkeur te hebben gehad voor een bepaald toestel. Een mail van Van de Voorde uit 2013 liet immers een ander verhaal uitschijnen. ‘Wat is het alternatief als het geen F-35 wordt? De Gripen? De Rafale? Is het dat wat we willen? En de nieuwe F-16 mag voor mij ook aan dat lijstje worden toegevoegd’, las Van der Maelen voor.

Van de Voorde was even van zijn stuk gebracht, maar verdedigde zich dat het bericht in de context van 2013 gezien moet worden. 'De kennis van toen was: we gaan een toestel van de vijfde generatie nodig hebben. Nadien, in de periode 2013-2014, ben ik mij meer gaan interesseren voor de alternatieven, en werd duidelijk dat daar ook mogelijkheden waren’, aldus de toenmalige luchtmachtbaas. ‘Alles lag voor mij nog open. We kenden toen nog maar heel weinig elementen van het dossier.’

Van de Voorde wees er ook nog op dat de vervangingsprocedure toen nog niet opgestart was. Voor de SP.A is daarmee echter duidelijk dat de procedure, die pas goed van start ging onder de huidige regering, van in het begin doorgestoken kaart was.

Wat opviel is dat niet alleen de oppositie, maar ook meerderheidspartij CD&V met grote vragen blijft zitten. CD&V-Kamerlid Veli Yüksel vroeg Van de Voorde onomwonden of hij de regering misleid had.

Geen voorkeur F-35

Het was vanochtend ook uitkijken naar de antwoorden van Vansina. Het is een publiek geheim dat hij tuk is op de F-35, maar dat heeft hij nooit met zoveel woorden gezegd. ‘Ik kan me niet herinneren dat ik ooit een voorkeur voor de F-35 heb uitgesproken. Wel dat we het zullen doen met wat de regering beslist. We zullen daar het beste van maken, net zoals met de NH90 en de A400M, die geplaagd wordt door kinderziektes.’ Voorts gaf hij nog mee dat alle toestellen voor- en nadelen hebben.

Hij herhaalde de waarschuwing dat de Belgische toestellen zowel boven Irak en Syrië, als boven de Balkan, alleen kunnen worden ingezet omdat Rusland dat toelaat. ‘Ik onderschrijf volledig de analyse van de US Air Forde. Ondanks alle verbeteringen die de F-16 inzetbaar houden, is het toestel tegen 2020 niet meer inzetbaar tegen een deftige luchtafweer. Dus alles hangt af van ambitieniveau. Beslist de regering dat we alleen nog moeten instaan voor het Belgische luchtruim? Dan voldoet de F-16. Maar dat is lang niet het enige wat we de voorbije 20 jaar gedaan hebben.’

‘Upset’ of niet?

Uit gelekt mailverkeer van een medewerker van Lockheed Martin (de producent van de F-16) bleek dat de ‘Belgian Air Chief’ in mei 2016 ‘quite upset’ contact opnam met Lockheed om zijn beklag te doen over onderzoeken naar de langere levensduur van de Belgische F-16’s. Volgens Vansina klopt dat niet, althans niet het deel dat hij ‘behoorlijk van streek’ was.

‘Ik heb met hen contact gehad, omdat ik op een bepaald moment niet meer kon volgen. Ze namen deel aan een markt voor de vervanging en tegelijk werkten ze blijkbaar aan levensduurverlenging. Dat leek me een tweesporenbeleid. Volgens Lockheed Martin wilden ze enkel informeren. Nu, dat is een zeer groot bedrijf, dus om zeker te zijn heb ik hen nog eens geïnformeerd over de regeringsbeslissing dat we nieuwe toestellen zouden aanschaffen. Dat ik daarbij “quite upset” was, klopt niet. Ik heb een bepaald timbre in mijn stem, dus dat kan zo overkomen, maar was absoluut niet het geval. Ik heb ook niet gezegd dat ik niet wou weten van studies over levensduurverlenging.’

Pas een jaar later hoorde Vansina naar eigen zeggen opnieuw over de onderzoeken. De verantwoordelijken van de dienst Material Resources, die gaan over het beheer van de F-16’s, legden hem uit dat er randvoorwaarden en nog verschillende vragen waren, en dat ze dus extra informatie zouden opvragen. ‘Ik heb daarop gezegd dat ze dat zeker moesten doen.’

‘Niets te maken met F-16-vervanging’

Luitenant-generaal Claude Van de Voorde, nu de baas van de militaire inlichtingendienst, maar in zijn vorige levens op het kabinet van Vandeput en daarvoor chef van de luchtcomponent, legde uit dat hij op het kabinet niets te maken had met de vervangingsprocedure. ‘De afspraak met de minister was dat ik me met vier specifieke dossiers niet zou moeien. Onder meer de redactie van de Strategische visie en alles wat te maken had met de vervanging F-16. De klassieke kabinetschef was dus niet de filterwaarlangs alles passeerde. Ik werd buiten sommige bilaterale contacten gehouden.’

Van der Maelen zei dat laatste 'zeer raar’ te vinden en ook Wouter De Vriendt (Groen) reageerde verbaasd. 'Het  is opmerkelijk hoe weinig u, als voormalig luchtmachtcommandant, zegt te weten over het investeringsdossier van de eeuw. Kabinetschefs zijn altijd op de hoogte van dit soort beslissingen, nota’s en besprekingen. Maar u zegt dat de minister discrete ontmoetingen had op zijn bureau zonder dat zijn kabinetschef daarvan op de hoogte was.'