Onderzoek naar ‘verdronken beschaving’ in Noordzee van start
Foto: Photo News

Waar nu de Noordzee stroomt, woonden ooit mensen. Een expeditie die op 10 april start, wil de beschaving van toen traceren en reconstrueren.

Vissers halen met de regelmaat van de klok fossiel botmateriaal en prehistorische werktuigen boven uit de Noordzee. Dat toont aan dat er tijdens de ijstijden op die plek mensen woonden. Dat was mogelijk omdat de zeespiegel toen tientallen meters lager was en grote delen van wat nu de Noordzee is, gewoon land waren.

Onderzoekers van de universiteiten van Bradford en Gent gaan nu, in samenwerking met het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) en met het onderzoeksschip Belgica, een poging ondernemen om de oude landschappen die nu onder de zeebodem liggen, alsnog in kaart te brengen. Het project zal naar schatting twee jaar duren en vindt plaats in nauwe samenwerking het Britse project ‘Lost frontiers’. Plek van het onderzoek is de Bruine Bank, onderdeel van het zogenaamde verdronken ‘Doggerland’.

De eerste expeditie start vandaag en duurt tien dagen. In een eerste fase zullen wetenschappers met dieptescans en geofysische technieken tot diep onder de huidige zeebodem kijken, om zo oude landschappen te traceren en reconstrueren. In een tweede fase willen ze er doelgerichte boringen doen, op zoek naar resten van menselijke bewoning.

Tussen de vondsten die tot nu gedaan werden, ‘zit heel oud materiaal’, zegt Tine Missiaen van het VLIZ, ‘gedateerd in een zeer ruim tijdsframe tussen 700.000 en 20.000 jaar geleden’. Het gaat onder meer om 7.000 fragmenten van mammoetbeenderen. ‘Meer recente beenderresten, waaronder zelfs menselijke botresten, dateren van net voor de stijging van de zeespiegel, op het einde van de laatste ijstijd, ergens tussen 10.000 en 8.000 jaar geleden.’

Missiaen legt ook uit dat er gescand zal worden ‘met verschillende frequenties’ en ‘tot diep onder de zeebodem, zodat we zowel het ondiepe als het diepe pakket bodem in één keer kunnen onderzoeken en we een gedetailleerd beeld krijgen van de verschillende fasen van de landschapsvorming.’

Terra incognita

‘In archeologische termen is Doggerland tot nu toe grotendeels terra incognita’, zegt professor Vincent Gaffney van de universiteit van Bradford. ‘Het zou een grote doorbraak betekenen indien we een prehistorische nederzetting kunnen lokaliseren op de Bruine Bank.’

Er is eerder al verkennend onderzoek gedaan ten zuiden van de Bruine Bank. Dat onderzoek werd naderhand verder gedetailleerd door wetenschappers van de universiteit van Gent. ‘Zij vonden riviersystemen die op het einde van de laatste IJstijd de zuidelijke Noordzeevlakte vorm gaven’, weet Missiaen. ‘Op basis van die informatie konden ze een bepaald gebied ten westen van de Bruine Bank aanduiden waar mogelijk ooit een groot meer moet hebben gelegen. De oevers van dat meer zouden een geschikte locatie voor een nederzetting zijn geweest.’

De bevestiging van de locatie van een prehistorisch meer nabij de Bruine Bank, en de karakterisering van het daarmee geassocieerde riviersysteem, zou een omwenteling betekenen. Dat zegt dr. David Garcia Moreno van de Gentse universiteit. ‘Een dergelijke ontdekking kan grote gevolgen hebben voor ons begrip van de evolutie van Noordwest-Europa sinds de laatste ijstijd.’