Muurhagedis verovert België (en neemt daarvoor de trein)
Archiefbeeld Foto: Jan Van der Voort

De muurhagedis is aan een heuse opmars bezig. Dat blijkt uit een lopende studie in opdracht van Leefmilieu Brussel over de verspreiding van amfibieën en reptielen in het Hoofdstedelijk Gewest. Niet alleen in Brussel, maar eigenlijk overal in België. De hagedissen veroveren België niet te voet: ze nemen daarvoor de trein.

Waarnemingen van muurhagedissen buiten hun Belgisch kerngebied tussen Samber en Maas waren twintig jaar geleden haast uitgesloten. De voorbije jaren lijkt de soort haar verspreidingsgebied echter in een sneltreintempo te hebben uitgebreid over een groot deel van Vlaanderen en Brussel.

Natuurlijke habitat

Robert Jooris, een amateur-herpetoloog verbonden aan Natuurpunt, heeft de opmars van bij het begin mee in kaart gebracht. ‘Al snel viel op dat de dieren heel dikwijls in rangeerstations opdoken’, zegt Jooris. ‘De hagedissen zijn er terechtgekomen door mee te reizen met goederentreinen die vaak lang stilstaan in die rangeerstations. De metalen goederenwagons die er staan, warmen goed op in de zomer zodat ze een geschikte plek vormden voor warmteminnende muurhagedissen. Als de trein dan uiteindelijk vertrekt, reizen de hagedissen mee. Op die manier wist de soort zich te verplaatsen naar gebieden waar ze nooit eerder werd waargenomen’.

De soort slaagt erin om zich langsheen de spoorwegen te handhaven omdat een spoorwegomgeving, met sporen op steenslag, relatief goed lijkt op het natuurlijk habitat van de muurhagedis. Muurhagedissen hebben veel warmte nodig en de spoorwegbermen bieden voor hen dan ook een interessant, voldoende warm microklimaat. Mogelijk hebben muurhagedissen ook vroeger al als treinreizigers grotere verplaatsingen gemaakt, maar leidde dat nooit tot nieuwe vestigingen omdat het op de nieuwe plaatsen die ze via het spoor konden bereiken niet voldoende warm was om er zich voort te planten.

‘Muurhagedissen hebben een julitemperatuur nodig van minstens 18 °C om hun eieren te laten uitbroeden’, weet Jooris. ‘De klimaatopwarming heeft ervoor gezorgd dat die gemiddelde julitemperatuur de voorbije decennia geregeld bereikt werd, waardoor de soort zich nu ook in Vlaanderen en Brussel succesvol kan voortplanten.’

Voortplanten

Ook in de grote Brusselse rangeerstations zijn de muurhagedissen inmiddels aan het voortplanten geslagen. Dominique Verbelen van Natuurpunt, die aan de Brusselse Reptielen- en Amfibieënatlas werkt, heeft weet van aanzienlijke populaties in de rangeerstations van Haren, Schaarbeek en Vorst Zuid. ‘Binnenkort wordt het weer warm genoeg om de dieren waar te nemen’, zegt Verbelen. ‘We hopen dat iedereen die een hagedis ziet, ons dat zal melden, liefst met een foto (dat kan via www.waarnemingen.be).’

De studie, die wordt gecoördineerd door Natuurpunt en Natagora (de Waalse tegenhanger van Natuurpunt) zal in 2019 resulteren in een nieuwe verspreidingskaart voor amfibieën en reptielen in het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest. Meer info op www.herpetobru.be.