Lidstaten die de Europese regels rond luchtvervuiling naast zich neer blijven leggen, moeten zich voor het Europees Hof van Justitie verantwoorden. Ook ons land moet dringend ingrijpen.

‘Deze Commissie wil Europa dichter bij de burgers brengen. Anders is ze mislukt. De beste manier om dat doel te bereiken, is hen beter beschermen. Economisch en politioneel, maar ook op het vlak van levenskwaliteit.’

De Europese commissaris voor Leefmilieu, Karmenu Vella, vindt dat hij goede redenen heeft om de milieuministers van negen lidstaten dringend op het matje te roepen. Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Spanje, Italië, Hongarije, Roemenië, Slovakije en Tsjechië hebben nog een week de tijd om bijkomende maatregelen op tafel te leggen voor een betere luchtkwaliteit. Zo niet worden ze voor het Europees Hof van Justitie gedaagd. Vorig jaar stelde de Commissie Polen en Bulgarije al in gebreke. De Bulgaren werden veroordeeld – al kregen ze nog geen straf – en over een maand spreken de rechters in Luxemburg zich uit over Polen.

De landen overschrijden al jaren de Europese normen voor de concentraties fijn stof (PM10) en stikstofdioxide (NO2). Het geduld van de Commissie raakt op. ‘Er werden tijdens de vergadering ­positieve suggesties gedaan, maar die waren op het eerste gezicht onvoldoende om het bredere plaatje te veranderen’, aldus Vella. ‘Zonder nieuwe en effectieve maatregelen zullen de luchtkwaliteitsnormen nog tot na 2020 overschreden worden.’

De gevolgen daarvan worden steeds beter in kaart gebracht. Het Europees Milieuagentschap berekende vorig jaar dat in de EU elk jaar 400.000 mensen een vroegtijdige dood sterven als gevolg van de luchtvervuiling. De jaarlijkse economische kostprijs  wordt  op 20 miljard geraamd. 

Vella wijst erop dat Europa fondsen ter beschikking stelt om de problemen bij de bron aan te pakken. Bovendien hebben de lidstaten tijd genoeg gehad om actieplannen uit te werken. De normen voor fijn stof zijn van kracht sinds 2005, die voor NO2 sinds 2010. 

Te lang ongestraft

Opvallend: België wordt voorlopig gespaard, maar ook ons land moet dringend ingrijpen. ‘België is het volgende land dat op de vingers zal worden getikt’, voorspelt Joeri Thijs van Greenpeace. Twee jaar geleden opende de Commissie de inbreukprocedure tegen ons land, de volgende stap is de dagvaarding. Greenpeace is ook van plan naar de rechtbank te stappen. De milieuorganisatie wil de Waalse en de Vlaamse regering dagvaarden. Eerder hadden Brusselse burgers en de ngo Earth Client al hetzelfde gedaan met Brussel.

‘De weg naar de rechtbank werkt’, zegt Margherita Tolotto van het Europees Milieubureau, het grootste netwerk van burgerinitiatieven rond milieuzaken. ‘Het gebeurt overal in Europa en de klagers krijgen meestal gelijk.’ Tolotto hoopt dat de Europese Commissie echt de forcing wil voeren. ‘Want het probleem gaat de hele Unie aan. In 23 van de 28 lidstaten worden de regels overtreden. 130 steden kampen met luchtvervuiling. De regels zijn veel te lang ongestraft geschonden.’