Drastische maatregelen voor propere Vlaamse lucht blijven uit
Het prijsverschil tussen diesel en benzine aan de pomp wordt stilaan weggewerkt Foto: fred debrock
Het besef dat tot diep in Vlaanderen de normen voor luchtvervuiling worden overtreden, roept vragen op tot actie. Maar drastische ingrepen komen er niet meteen.

Tot in de kleinere Vlaamse gemeenten worden de Europese grenzen voor stikstof­dioxide overschreden. Dat blijkt uit het nieuwe luchtkwaliteits­model van de Vlaamse Milieumaatschappij. De nieuwe kaarten van NO2- en roet-uitstoot kleuren alarmerend rood. ‘De effecten van het verkeer worden duidelijk tot op straatniveau’, zegt de Vlaamse minister van Leefmilieu Joke Schauvliege (CD&V). ‘Nu zien we beter waar maatregelen nodig zijn.’

Schauvliege ziet in het nieuwe model een bevestiging dat ze werk moet maken van het luchtkwaliteitsplan, dat in de loop van dit jaar afgeklopt moet worden. Met dat plan wil ze de gezondheids­impact van luchtvervuiling tegen 2030 halveren en tegen 2050 helemaal doen verdwijnen. Dat betekent dat drastisch moet worden ingegrepen op verkeersvolumes en ruimtelijke ordening.

Diesel bannen?

Evident wordt dat niet. De minister gaat ervan uit dat we in onze binnensteden pas tegen 2030 de Europese norm voor NO2 halen. Die norm, 40 microgram per kubieke meter, is een bovengrens. Volgens de Wereldgezondheids­organisatie ligt de veilige gezondheidsgrens op 20 microgram. Er moet dus een versnelling hoger worden geschakeld om onze lucht weer gezond te krijgen.
Er kan relatief snel resultaat geboekt worden als we massaal diesel bannen, de grootste bron van NO2. Volgens Schauvliege heeft de vergroening van de verkeersbelasting effect: de verkoop van dieselwagens evenaart die van benzines. In 2008 werden voor één benzinewagen nog drie diesels verkocht. Ook het verschil in prijs aan de pomp wordt stilaan weggewerkt. Al heeft minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) geen plannen nog verder te gaan en diesel fors duurder te maken.

De Vlaamse minister van Mobiliteit dan? Ben Weyts (N-VA) benadrukt steevast dat hij geen zin heeft mensen uit hun auto te ranselen. Hij gelooft meer in verleiden. ‘Net daarom investeer ik massaal in de alternatieven voor de auto: fiets, openbaar vervoer, spoor en binnenvaart’, klinkt het. De slimme kilometerheffing is nog niet voor deze regeerperiode. Weyts onderzoekt de verschillende opties en maakt het dossier ­‘beslissingsklaar’ voor de volgende regering. Die kan de voorzet binnenkoppen, of niet.
Schauvliege gaat ervan uit dat de betonstop op termijn vruchten afwerpt.  Ongebreideld verkavelen zal plaatsmaken voor bouwen in kernen, rond knooppunten van openbaar vervoer. Aan de bestaande lintbebouwing kunnen we weinig doen. Maar nieuwe woningen en winkels zullen in de toekomst weinig tot niet meer vergund worden langs onze steenwegen.

Houtkachels verbieden?

Er zijn nog lastige noten te kraken. Houtkachels en haarden bijvoorbeeld zijn een belangrijke bron van fijn stof en roet. Zes jaar geleden zinspeelde de minister al op de optie om het stoken met hout te verbieden. ‘Ze werd toen door de kranten vierkant uitgelachen,’ zegt haar woordvoerder, ‘omdat je zoiets moeilijk kunt handhaven. Dat ís ook niet evident. Daarom hebben we een green deal gesloten met fabrikanten van kachels, die nu inzetten op minder vervuilende kachels. Er is ook het stookalarm van de VMM, waarvan we hopen dat mensen het beter naleven. We gaan ervan uit dat mensen hun gezond verstand gebruiken als ze beseffen dat ze er zelf de grootste slachtoffers van zijn.’

Ook de Vlaamse minister van Volksgezondheid, Jo Vandeurzen (CD&V), roept op tot actie. Zijn departement wil vooral de impact van vervuiling op onze gezondheid onderzoeken en monitoren. In Antwerpen loopt een proefproject waarbij voor investeringssteun aan initiatieven voor kinderopvang rekening gehouden wordt met luchtkwaliteit. Dat kan gaan van de voorwaarde om filters te installeren tot voorstellen voor een andere locatie. Op termijn kan dit de standaardprocedure worden voor heel Vlaanderen.