New York verklaart oorlog aan olie-industrie
Foto: AP

Big Apple versus Big Oil. New York eist via de rechtbank een schadevergoeding van vijf grote oliereuzen voor hun rol in de klimaatverandering. Waanzin of een belangrijk precedent?

‘Zandzakken en stalen deuren hielpen niet, in dit gebouw stond het water wel 6 meter hoog. De orkaan Sandy eiste hier 44 levens en het kostte jaren om de 19 miljard dollar schade te repareren. Dat is het ware gezicht van klimaatverandering.’

Aan het woord is burgemeester Bill de Blasio van New York, die deze week op een uiterst strijdlustige manier het gevecht aanging met de vijf olie- en gasreuzen van deze wereld: BP, Chevron, ConocoPhillips, ExxonMobil en Shell. Die vijf multinationals zijn volgens de Amerikaanse grootstad verantwoordelijk voor 11 procent van de uitstoot van de schadelijke gassen die de opwarming van het klimaat versnellen.

Bewuste misleiding

De vijf oliereuzen moeten zich daarom volgens De Blasio voor de rechtbank verantwoorden als ‘hoofdverantwoordelijke voor klimaatverandering’ en opdraaien voor de schade en de ‘jarenlange ontkenning en bewuste misleiding van het volk’ over de gevolgen van het gebruik van olie en gas voor het klimaat.

New York wil geld zien omdat de klimaatopwarming de stad verplicht miljarden te investeren in hogere dijken, dammen en waterkeringssystemen. Volgens De Blasio kenden de oliemaatschappijen het schadelijke effect van fossiele brandstoffen voor het klimaat, maar hebben ze het publiek bewust misleid om hun winsten te beschermen.

Exit fossiele brandstoffen

Om zelf het goede voorbeeld te geven, belooft De Blasio de uitstoot in zijn stad tegen 2050 met 80 procent te verminderen en laat hij ook als eerste grote Amerikaanse stad de lokale pensioenfondsen niet langer beleggen in fossiele brandstoffen. In de praktijk zal zo’n 5 miljard dollar aan investeringen uit 190 bedrijven worden teruggetrokken. Waarmee de grootstad zich naar eigen zeggen aansluit bij 860 institutionele beleggers die eerder al hetzelfde hebben besloten.

New York werd in 2012 rechtstreeks geconfronteerd met wat door velen wordt beschouwd als een gevolg van de klimaatverandering. De orkaan Sandy zette een groot deel van de stad onder water. De schade is volgens New York opgelopen tot 65 miljard. Hoeveel de Big Apple daar exact van terugeist, is niet bekend. De Blasio hield het bij ‘miljarden’.

Maar dat was voor milieuactivisten deze week bijzaak, zij overlaadden de burgemeester van New York met lof. Al lijkt dat op zijn minst voorbarig. Want volgens de oliebedrijven is ‘de rechtbank niet de plek om de klimaatverandering aan te pakken’ (Shell) en ‘is de uitstoot reduceren een mondiale verantwoordelijkheid van iedereen’ (ExxonMobil).

Tabaksindustrie als voorbeeld?

De sleutelvraag is dan ook: maakt de rechtszaak een kans? Kan je multinationals als Shell direct aansprakelijk stellen voor een complex natuurfenomeen als klimaatverandering?

Advocaten die sympathiseren met de milieuzaak zien alvast parallellen met de rechtszaken tegen de sigarettenindustrie. Hierdoor werden tabaksfabrikanten gedwongen grote schikkingen te treffen wegens bewezen misleiding van consumenten over de gevaren van roken. Dat de olie- en gasbedrijven bewust twijfel hebben gezaaid over de opwarming van de aarde, lijkt hen ook bewezen.

‘Ik denk dat de rechtszaak zeker kans maakt’, reageert ook Denis Philippe, de Belgische advocaat die de zogeheten Klimaatzaak tegen vier Belgische overheden bepleit (op 2 maart wordt in cassatie beslist of die door een Nederlandstalige of een Franstalige rechtbank zal worden bepleit, red). ‘Er is hier een duidelijk verband tussen oorzaak en gevolg. Zelfs als er ook andere oorzaken zijn kan men de individuele oliebedrijven verantwoordelijk stellen en een schadevergoeding eisen.’

Klacht in Californië verworpen

Toch is dat allerminst een garantie op succes. In Californië hebben een aantal kleinere steden vorig jaar een soortgelijke rechtszaak aangespannen tegen de olie-industrie. Maar hun klacht werd door de rechtbank verworpen. Integendeel, Exxon stapte meteen naar de rechtbank in Texas met een agressieve tegenklacht. De oliereus vraagt de stadsambtenaren die de klacht indienden af te zetten en eiste schadevergoeding wegens laster, samenzwering en rechtsmisbruik.

Toch is er hoop. Dat de vorige rechtszaken tegen individuele oliebedrijven faalden, heeft volgens Amerikaanse juristen vooral te maken met het feit dat de vorige rechtszaken werden behandeld onder federale jurisdictie. Het is volgens hen nog maar de vraag of deze rechtszaak - die dit keer wordt behandeld naar het recht van de Amerikaanse staat New York - dezelfde uitkomst zal hebben.

Milieuactivisten hopen daarom dat de symbolische stap die New York zet, zal leiden tot een nieuwe golf van rechtszaken tegen klimaatverandering, zowel nationaal - San Francisco, Oakland en Santa Cruz hebben al een gelijkaardige rechtszaak lopen - als internationaal.