‘Ik was nooit kalmer dan wanneer ik in mezelf sneed’
Foto: *
Bijna één op de vijf Vlaamse jongeren verwondt zichzelf, of heeft dat ooit gedaan. Maar het stigma blijft groot. Scholen zwijgen er liever over, de maatschappij denkt: wie doet dat nu? ‘Ik ben niet gevaarlijk, toch niet voor anderen’

Het onderzoek naar zelfverwonding bij jongeren is nog steeds behoorlijk onontgonnen terrein, het onderwerp ligt bovendien gevoelig. Zaterdag spreekt dS Weekblad met jongeren, hun ouders en zorgverleners. Hieronder leest u de getuigenis van Margot.

‘Als ik erop terugkijk, denk ik dat ik het als kind al deed. Ik had vaak jeuk en krabde mijn vel dan open. Op mijn 13de is het in snijden overgegaan. Ik had me tijdens de knutselles per ongeluk gesneden en dat laten verzorgen, maar thuisgekomen dacht ik al: ik verdien het niet om verzorgd te worden. Nog diezelfde avond heb ik me voor het eerst zélf verwond, en ik ben niet meer gestopt. Eerst alleen ’s avonds, op de duur, vorig jaar nog, om het uur. Het was routine geworden, een deel van mijn dag, zoals anderen hun tanden poetsen.’

Negentien is Margot intussen, of beter: nog altijd maar. Af en toe trekt ze aan de mouwen van haar T-shirt – lange mouwen, die toch niet alles verbergen. Haar traject is er één van verschillende opnames. De diagnose is het makkelijkst te vatten als een combinatie van autisme en borderline. Vorig jaar bracht ze tien maanden in een gesloten instelling door, waar haar zelfverwondende gedrag geleidelijk werd afgebouwd. Vandaag werkt ze aan wat ze de essentie noemt: vaardigheden leren om anders met haar gedachten en gevoelens om te gaan.

‘Velen denken dat je in paniek bent op het moment dat je jezelf snijdt. Het is tegendeel is waar: ik was nooit kalmer dan dán. De paniek kwam nadien: hoe diep is het, moet ik het laten verzorgen of niet, doe ik het zelf of zoek ik hulp? Soms duurde die rust maar 2 of 3 seconden, maar die waren me zo dierbaar, álles had ik ervoor over. Afspreken met vriendinnen? Ging niet, de drang was te groot. Het nam mijn leven over, op zo’n manier dat het schrikwekkend werd: ik vatte het gevaar niet meer.’

Pas toen haar danstherapeute haar onder lichte dwang voor de spiegel zette – ‘kijk eens goed naar wat jij met jezelf doet’ – werd ze zich enigszins van de gevolgen bewust. Maar aan stoppen dacht ze toen nog niet. ‘Ik vind het heel moeilijk om vandaag te zien wat ik met mijn lichaam heb gedaan. In het begin probeerde ik de littekens te verbergen, maar je kunt niet blijven zeggen, als het 30 graden is, dat je kouwelijk bent of ziek. Ik hield erg van zwemmen vroeger, maar sinds een nare ervaring tijdens een vakantie heb ik het niet meer gedaan. Ik wou een kind in moeilijkheden helpen door het op de rand van het zwembad te zetten, maar zijn moeder schreeuwde dat ik van hem af moest blijven. Ik denk dat ze door mijn littekens bang voor me was. Maar ik ben niet gevaarlijk, toch niet voor anderen.’

Sinds een half jaar heeft Margot de zelfverwonding onder controle, maar het blijft een dagelijkse strijd. Ze weet dat sommigen er nooit helemaal van af raken, maar dat is wel haar doel. Voor haar littekens probeerde ze een laserbehandeling, maar die sloeg niet aan. ‘Een groot deel van mijn leven op dit moment bestaat erin mezelf te beveiligen. Alles wat me “in verleiding” kan brengen, houd ik uit mijn buurt. Ik teken graag, maar een slijper heb ik niet op mijn kamer. Uit eten gaan blijft moeilijk, want in een restaurant zijn messen. Ik weet dat ik daar minder strikt in moet worden, en met die triggers moet leren om te gaan: alles onder controle hebben, is onmogelijk. Maar het blijft een moeilijk evenwicht.’

Zaterdag onderzoekt dS Weekblad hoe ook ouders en zorgverleners omgaan met automutilatie: ‘Gaan slapen en niet weten hoe je haar ’s ochtends zult vinden. Soms vroeg ik haar of ze op haar kamer mesjes had, vaak gaf ze die spontaan af. En dan zag ik aan haar muur twee sierzwaarden hangen’

Wie met vragen over zelfverwonding of -doding zit, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de websites www.zelfmoord1813.be en www.zelfverwonding.be. Op www.verwonderd.be delen lotgenoten hun verhaal over zelfverwonding.