‘Wij konden alleen vliegen omdat Rusland het toeliet’
Fred Vansina Foto: Dieter Telemans

Aan de ethische standaard van ons leger mag en kan niet geraakt worden, zegt Fred Vansina, de chef van de luchtmacht. Zelfs niet in de strijd tegen IS. Maar zonder nieuwe vliegtuigen zijn we een vogel voor de – Russische – kat.

De ideologie van IS is nog niet verdwenen, maar het Belgische leger heeft wel een belangrijke bijdrage geleverd aan ‘het stoppen van de olievlek’. ‘Op het terrein zijn ze structureel verslagen’, zegt generaal-majoor Fred Vansina, de commandant van de luchtcomponent, in een interview met De Standaard. ‘Wij hebben enorm veel levens gered.’

De Belgische F-16’s die boven Syrië en Irak streden tegen Islamitische Staat, zijn terug. Voor Vansina gaat het om een ‘gruwelijke, nietsontziende tegenstander’. ‘Die gasten zijn slim, ze passen zich aan, ze kunnen leiding geven en met de sociale media werken. Bovendien schenden zij het oorlogsrecht voortdurend. Wij, wij volgen het internationale recht der gewapende conflicten. Onze jonge piloten hebben een grote maturiteit. Als zij niet 100 procent zeker zijn dat zij hun opdracht kunnen uitvoeren zonder onschuldige slachtoffers, dan vallen zij niet aan. Punt.’

Die ethische grenzen mogen we nooit loslaten, zegt Vansina. Zonder acht te slaan op eventuele burgerslachtoffers hadden de landen van de coalitie tegen IS de strijd misschien kunnen versnellen, maar voor de piloten zou dat nefast zijn. ‘Zij moeten met hun geweten kunnen leven achteraf. Dat zijn jonge kerels, met jonge gezinnen, met kleine kinderen. Zíj moeten kunnen leven met het werk dat ze doen. En met alle aanvallen die ze tot nu gedaan hebben, kúnnen ze dat. Ze weten dat ze mensen gedood hebben, maar ook dat dat hun job is, en dat ze recht in de schoenen staan. Moeten wij dus minder terughoudend worden? Neen. Zelfs als we weten dat IS daar continu misbruik van maakt.’

De chef van de luchtcomponent vindt wel dat we op andere vlakken een tand moeten bijsteken. De lobbyoorlog voor de vervanging van de F-16’s draait op volle toeren. Met name Frankrijk probeert buiten de procedure rechtstreeks via de Belgische media zijn Rafale en de voorgespiegelde economische return te promoten. Vansina spreekt er zich niet over uit: ‘We zullen het doen met het toestel dat we krijgen.’

Maar dat er snel iets moet gebeuren, staat vast. Als de Belgen in Irak en Syrië één ding geleerd hebben, dan wel dat Rusland niet te onderschatten is. ‘Wij konden daar alleen vliegen omdat de Russen het ons toelieten’, zegt hij. Met de grond-lucht-raketsystemen van Rusland die in de regio talrijk ontplooid zijn, kan het land het luchtruim boven Syrië en Irak volledig beheersen. ‘Als zij niet willen dat wij daar vliegen, dan vliegen wij daar niet meer. Daarom moeten we goed beseffen dat onze F-16’s vanaf begin jaren ’20 verouderd zijn. Maar als je in zo’n omgeving wil overleven, dan heb je serieuze elektronische oorlogsvoeringscapaciteit nodig. Zowel verdedigend als aanvallend. Ik neem aan dat wij als Westen niet het signaal naar Rusland willen sturen dat alles zomaar mag.’