Joodse gemeenschap reageert op Tollenaere
Jan Tollenaere: ‘antisemitisch, maar niet virulent hoor’ Foto: Sebastian Steveniers

Dat Jan Tollenaere in het programma ‘Kinderen van de collaboratie’ Joden afschilderde als ‘parasieten’, doet de vraag rijzen of zulk gedachtegoed wel een forum verdient.

‘Ik vind het nare mensen. Ik heb er veel gekend in mijn professioneel leven als profiteurs, als parasieten ook, die dingen afnamen.’ Jan Tollenaere, een van de getuigen in het Canvas­programma Kinderen van de collaboratie en de zoon van de beruchte propagandaleider Reimond Tollenaere, tijdens de Tweede Wereldoorlog onderluitenant bij de Waffen-SS, stak donderdag in de uitzending zijn afkeer voor Joden niet onder stoelen of banken. Zonder gêne noemde hij zichzelf ‘antisemitisch, maar niet virulent hoor’. Ook over de Holocaust, de geïndustrialiseerde genocide uitgevoerd door nazi-Duitsland, liet hij zich schamper uit. ‘Was dat wel allemaal waar?’

De uitspraken lokten de woede uit van de geviseerde gemeenschap. ‘Een abjecte opvatting’, noemt het Forum der Joodse Organisaties het. Net als de hoofd­redacteur van Joods Actueel, ­Michael Freilich, begrijpt het Forum helemaal niet waarom de openbare omroep ‘zonder schroom’ Tollenaere ‘een podium schonk om het gedachtegoed van zijn vader verder uit te dragen en te vergoelijken’?

Actueel probleem

De Gentse historicus Koen Aerts, die mee het programma begeleidde, reageert verbaasd op de kritiek. ‘Net omdat het over een gevoelig onderwerp gaat, kregen medewerkers van Joods Actueel vooraf alle afleveringen te zien. Ze formuleerden toen geen enkel bezwaar. Integendeel: de makers kregen complimenten. Dus ik begrijp niet goed vanwaar de stennis nu komt. Dat Freilich schiet op de boodschap: akkoord. Wat Tollenaere zegt, is verwerpelijk. Maar speel de boodschapper de zwartepiet niet toe.’

VRT-woordvoerder Hans van Goethem wijst net op de bedoeling van het programma: op een historisch verantwoorde manier aantonen dat het collaboratie­verleden op verschillende manieren nazindert. ‘Wie een volledig beeld wil geven, moet dus ook de extreme meningen aan bod laten komen. Die verzwijgen zou pas fout zijn.’

Dat Tollenaere zo rechttoe, rechtaan spreekt over zijn ideeën, vindt Aerts net het beste bewijs dat antisemitisme een actueel probleem blijft. ‘Een ruwe kopstoot werkt soms beter dan het omfloerst brengen. Overigens: in de volgende aflevering ontleden experts dat soort beeldvorming en oorlogsherinneringen.’

 

AanvullingJoods Actueel en hoofdredacteur Michael Freilich benadrukken dat ze geen kritiek hebben op de openbare omroep of de documentaire-makers na de antisemitische uitspraken in Kinderen van de collaboratie. Wel laken ze de ‘lakse houding van UNIA, het gerecht en politici die met tromgeroffel nultolerantie ten aanzien van antisemitisme verkondigen maar daar in de praktijk niets van laten merken’.