Struikelt May vandaag over de Ierse grens?
Foto: AP

Theresa May legt vandaag haar ‘ultieme Brexit-voorstel’ voor aan de EU. Welke oplossing voor de Noord-Ierse grens zal ze daarbij in gedachten hebben?

Het is D-day voor de Brexit-onderhandelingen. Brits premier Theresa May moet vandaag aan Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker uitleggen hoe Londen de EU tegemoetkomt op drie cruciale punten: de openstaande factuur, de rechten van de EU-burgers die in het VK werken en de Noord-Ierse grens. Voor de eerste twee twistpunten circuleren al enige tijd mogelijke oplossingen, maar wat heeft May in gedachten om het Ierse kluwen te ontwarren?

Wanneer de Brexit in maart 2019 een feit is, wordt de grens met Groot-Brittannië  een Europese buitengrens. Londen stapt uit de douane-unie, waardoor het vrij verkeer van goederen en diensten van en naar het VK opgeheven wordt. Dan maar 275 grensposten optrekken op elke overgang op de 360 kilometer grens tussen Noord-Ierland (deel van het VK) en de Ierse Republiek? Dat is niet alleen praktisch moeilijk te realiseren, er is ook geen enkele van de betrokken partijen – Londen, Dublin, Belfast noch Brussel – gewonnen voor zo’n ‘harde grens’.

Struikelt May vandaag over de Ierse grens?
Foto: ds infokaart

De Ierse grens, vandaag praktisch onzichtbaar, is het resultaat van het Goede Vrijdagakkoord van 1998, een belangrijke stap in het vredesproces in Noord-Ierland. Wanneer een ‘harde grens’ beide delen van Ierland opnieuw van elkaar zou scheiden, vreest iedereen ervoor dat de katholieke gemeenschap in Noord-Ierland, die tegen de Brexit stemde, in opstand zal komen. En niemand wil het Goede Vrijdagakkoord in gevaar brengen.

Grens in zee?

Maar ergens zal er toch een vorm van grenscontrole moeten komen. Ierland mag niet de vrijhaven worden van waaruit Europese producten zonder probleem het VK binnenkomen. De Ierse regering stelde alvast voor om een grens ‘in zee’ af te spreken, tussen het Britse en het Ierse eiland. Daardoor zou in Ierland alles bij het oude blijven - vrij verkeer en vrije handel tussen Belfast en Dublin, zeg maar.

Maar dat voorstel leidde tot een revolte bij de DUP, de extreemprotestantse Noord-Ierse partij die de regering van May steunt. Die ziet zo’n grens als een teken dat Noord-Ierland uit het Verenigd Koninkrijk wordt gehaald. Als May het voorstel vandaag op tafel zou leggen, riskeert ze haar meerderheid in gevaar te brengen.

Het is probleem is zo ingewikkeld dat niemand een pasklare oplossing ziet. Maar het VK moet wel ‘de basisprincipes van de oplossing’ op papier zetten, vindt Europa. Doet het dat niet, dan dreigt de impasse en de chaos. De grote vraag wordt of May vandaag voldoende concrete beloftes doet, zodat Michel Barnier, de Europese hoofdonderhandelaar, de Britten het voordeel van de twijfel geeft en de onderhandelingen de volgende fase laat ingaan.