Euro-liefhebber of terug naar de natiestaat? Doe zelf de test
Een ietwat grijzende EU-Commissaris geeft uitleg bij het programma dat een vleugje rock-’n-roll in het leven van zoveel studenten brengt: het Erasmus-uitwisselingsprogramma. Foto: EPA-EFE

Nu meer en meer politieke partijen zich tegen de ‘bemoeizucht van Europa’ keren, pleiten anderen juist voor een soort Verenigde Staten van Europa. Maar met zulke standpunten vertegenwoordigen politici niet de meerderheid van de Europeanen, zo blijkt uit een studie van denktank Chatham House.

Het Londense Chatham House, de tweede meest invloedrijke denktank ter wereldals het op internationale politiek aankomt, ondervroeg dit jaar 10 000 Europeanen. Ze ontdekte dat er zes gelijkgestemde ‘stammen’ bestaan die in bijna alle landen voorkomen. Die stammen zullen de toekomst van de EU bepalen.

Opvallend aan de studie is dat ze een kloof tussen politici en bevolking blootlegt. Dit jaar sprongen eurosceptische standpunten in het oog. Politici als Marine Le Pen (Frankrijk), Geert Wilders (en Thierry Baudet) in Nederland en Nigel Farage ( Verenigd Koninkrijk) hadden het allemaal over de ‘trotse natiestaat’. Allemaal vinden ze dat die natiestaat door Europa verknecht is. De EU zelf beschouwen ze vaak als ondemocratisch, bemoeizuchtig of gevaarlijk pro-immigratie. Die partijen kwamen opvallend fel op, terwijl de meer klassieke partijen versplinterden.

6 stammen

De eurosceptici zijn ook terug te vinden bij de Europeanen zelf. Toch maken ze maar 14 procent van de kiezers uit. Deze ‘EU-rejecters’ (mensen die de EU verwerpen) zijn meestal van middelbare leeftijd, lager opgeleid, conservatief-rechts en voelen zich slecht bij de EU. Het zijn vaker mannen en ze komen uit alle inkomensklassen.

Een veel grotere groep zijn de ‘tevreden Europeanen’ (23%). Ze zijn jonger, progressiever en vaker hoogopgeleid. Er zijn verhoudingsgewijs iets meer vrouwen in deze groep. De allergrootste groep in Europa (met 36%) zijn ‘aarzelende Europeanen’. Het zijn centrumkiezers (of kiezers die eigenlijk niet zo erg geïnteresseerd zijn in politiek).

Beide groepen zijn genuanceerd: ze aanvaarden een verdeling van bevoegdheden tussen Europa en de lidstaten zoals die nu bestaat. Voor meer (een soort ‘Verenigde Staten’ van Europa) zijn ze helemaal niet te vinden.

Wie bedient kiezers die meer solidariteit willen?

De meeste partijen die zichzelf in de markt zetten als ‘eurosceptisch’ zijn rechts-conservatief. Zo zullen ze vaker tegen solidariteit met andere Europese landen pleiten, of een besparingsbeleid ondersteunen (‘de rekeningen moeten kloppen’). De studie toont dat die partijen daarmee een heleboel eurosceptische kiezers uitsluiten. Zo zijn er 9 procent eerder linkse ‘gefrustreerde pro-Europeanen’, en 9 procent ‘austerity rebels’ (mensen die ingaan tegen een hard besparingsbeleid).

Die groepen vindt solidariteit (tussen arm en rijk, en tussen landen) belangrijk maar zijn helemaal niet tevreden met hoe de EU vandaag werkt. Ook de eurofiele partijen bedienen dit publiek niet, want zij pleiten vaak niet voor grote hervormingen. De gefrustreerde pro-Europeanen en de austerity rebels willen bepaalde bevoegdheden terug naar de natiestaat halen. Maar harde anti-immigratiestandpunten lokken hen niet.

Eenzaam onderaan bengelen de echte federalisten (8 procent van de Europeanen). Het profiel van deze groep is selectief: overwegend mannelijk, welvarend, nauwelijks ervaring met sociale achterstelling, vrienden in verschillende landen. Geen enkele groep telt zo weinig vrouwen. In de EU wordt het federalistische standpunt het duidelijkst vertolkt door iemand als Guy Verhofstadt.

Onderzoeker Thomas Raines van Chatham House waarschuwt. ‘De gepolariseerde pro- en anti-EU standpunten domineren het debat maar vertegenwoordigen maar 1 op de 4 kiezers. De standpunten van Europeanen zijn genuanceerder en diverser. Door die groepen te dwingen in een ‘ja’ of ‘nee’ kamp zul je ze frustreren en afstoten.’

De studie bewijst ten slotte dat geen enkel land ‘tot één stam’ gerekend kan worden. Van Hongarije tot Nederland en Spanje: overal leven dezelfde groepen door elkaar.

Doe zelf de test op https://tribes-testing.chathamhouse.org/take-the-test