Vervolgd voor moord: de tabaksindustrie
Foto: Patrick Post
Ze rookte tot haar 48ste en nu daagt ze de tabaksindustrie voor de rechter. Aanklacht: poging tot moord. Een wereldwijde primeur. De Nederlandse longarts Wanda de Kanter schuwt daarbij het grof geschut niet. ‘Kijk, met softe acties komen we er niet. Die tabakslui hebben geen scrupules.’

De Nederlandse longarts Wanda de Kanter wil de sigarettenfabrikanten uitroken. dS Weekblad sprak met haar over haar poging om de vier grootste tabaksfabrikanten te vervolgen voor moord. Hieronder leest u een voorproefje.

Als ze niet in haar witte doktersjas door de gangen van het Amsterdamse kankerziekenhuis Antoni van Leeuwenhoek fladdert, schuift de Nederlandse longarts Wanda de Kanter (58) aan in talkshows, duikt ze op in krantenkolommen, houdt ze lezingen en overlegt ze met haar advocaat over wat misschien wel de zaak van het decennium kan worden. 

Ondertussen heb ik haar gespot op het balkon op de eerste verdieping van de luchtige hal. Er valt niet naast de flamboyante dokter te kijken. Fel, doortastend, welbespraakt: in Nederland is ze een begrip. Dat was al zo toen ze in 2013 TabakNee hielp op te richten, een website waarop onderzoeksjournalisten onthullingen doen over de tabaksindustrie en haar ‘handlangers’. Het ging helemaal crescendo toen ze vorig jaar een poging ondernam om de vier grootste tabaksfabrikanten voor de strafrechter te krijgen.

Honderden toegevoegde stofjes

De reden voor dat activisme hoef je niet ver te zoeken, vertelt ze, terwijl ze me door het labyrint van het ziekenhuis naar een vergaderzaaltje loodst. ‘Tabak draagt bij tot zestien soorten kanker, is verantwoordelijk voor 30 procent van alle kankerdoden en 30 procent van alle hart- en vaatziektes. Het is een enorme killer. Ruim zes miljoen doden per jaar. Alleen al 20.000 in Nederland. En toch reageren we achteloos.’ 

De Kanter is gelanceerd. Anderhalf uur lang zal ze amper naar adem happen. ‘We zwijgen over dat lijden. Het opaatje van 85 dat al zijn hele leven rookt, voeren we graag op. Maar van wie op zijn 45ste stierf aan longkanker, hoor je niets meer. Die is weg. Het was zijn eigen schuld, toch?’

Van dat stigma en die schaamte moeten rokers af, zegt ze. ‘Bij borstkanker krijgen mensen een arm om de schouder. Bij longkanker zegt iedereen: “Wat had je dan gedacht?”. Maar dat klopt niet. Jij bent als roker niet verantwoordelijk, wel de tabaksindustrie die jou op jonge leeftijd verslaafd heeft gemaakt.’

‘Honderden toegevoegde stofjes, zoals suiker, ammoniak of hoestdempers, maken sigaretten extra verslavend. De ammoniak maakt bijvoorbeeld dat de nicotine sneller in het beloningscentrum van je hersenen komt. Omdat de kick die de onlustgevoelens wegneemt zo snel komt, ga je roken koppelen aan wat je op dat moment doet. Behalve de farmacologische verslaving aan de nicotine, is er het Pavlov-effect: bij een kopje koffie hoort een sigaret. Hond uitlaten? Sigaretje erbij. Feestje? Sigaret. Stressmoment: saffie. Dat maakt het moeilijk ermee op te houden. Ook voor gelegenheidsrokers: wie enkel rookt op feestjes, is verslaafd aan dat moment. En we weten nu dat ook “weekendrokers” gemiddeld vijf jaar minder lang leven.’

Uitvoerig ontleedt ze het narratief waarop de tabaksindustrie teert en wat rokers én niet-rokers zichzelf wijsmaken: rokers zijn níét vrij. Het is de essentie van haar verhaal. ‘Een roker,’ zegt ze, ‘is een kwijlende Pavlovhond die zich als een kleuter gedraagt om zijn kick te krijgen. Je ervaart voortdurend ontwenningsverschijnselen. Het enige wat helpt, is een volgende shot nicotine. De tabaksindustrie heeft onze vrije wil gekaapt. Probeer te stoppen, en je zult zien hoe vrij je bent.’

Zaterdag vertelt Wanda de Kanter in dS Weekblad hoe ze zelf jarenlang verslaafd was aan de sigaret, en nog steeds vecht tegen de verleiding. En over wat haar drijft om in de arena te stappen tegen de oppermachtige tabaksindustrie. ‘Dode rokers moeten vervangen worden. Twee van de drie rokers sterven door  te roken. Dus moeten steeds nieuwe jongeren in de val worden gelokt’