Europa: nieuwe veilige haven?
Foto: REUTERS

Terug uit Washington, waar de financiële wereld de afgelopen dagen verzamelen blies om te vergaderen over het IMF en de centrale banken, is het frappant vast te stellen hoe zwakjes en bijna slaapverwekkend de consensus rond de eurozone wel niet is. Na een jarenlange systeemcrisis waarbij het principe van de eurozone an sich vaak ter discussie werd gesteld, heeft Europa alle schijn van een alleenstaand geval van economische voorspoed en politieke stabiliteit. Maar tot op welke hoogte klopt dat allemaal?

Op economisch vlak zien we om te beginnen een nieuw gegeven: de Europese groei is vandaag even sterk als de Amerikaanse en de Engelse. Victor Constâncio, vicevoorzitter van de ECB, wreef zich in de handen omdat deze groei voornamelijk te danken is aan de grote binnenlandse vraag.

De reële groei per inwoner is een van de sterkste in de ontwikkelde landen: 2% in 2017 tegenover slechts 1,5% in de Verenigde Staten (cf. tabel). Sinds juni 2014 – toen het uitzonderlijke programma van de ECB in werking trad – kwamen er meer dan 7 miljoen jobs bij. Ook vermeldenswaard is dat het Europese tekort beduidend geslonken is, van -5,4% in maart 2010 tot -0,3% in het eerste kwartaal van 2017. Daarbij leverden de landen met het grootste tekort een aanzienlijke inspanning, zodat weinig Europese landen in 2017 nog een primair tekort zullen hebben dat onder - 3% ligt.

Europa: nieuwe veilige haven?
Economische groei per inwoner (in procent) Foto: imf

Wil dat zeggen dat Europa geen zwakke schakels meer heeft? Nee, zeker niet. In Italië bestaat er een waterkans op potentiële groei, maar toch is de Italiaanse minister van Financiën er vrij gerust op dat de werkloosheid dankzij de hervorming van de arbeidsmarkt zal dalen. Italië, de zieke man van Europa, zou volgens de ramingen van het IMF zelfs zijn bbp-schuld zien zakken in 2018, en dat voor het eerst in 10 jaar tijd.

In die context heeft het IMF zijn groeiverwachtingen voor 2018 opwaarts bijgesteld tot 1,9% voor de eurozone, en verlaagd tot 1,5% voor het Verenigd Koninkrijk. Het tekende bovendien voorbehoud aan voor de Amerikaanse groei, waarvan de draagkracht zal afhangen van de mogelijke belastinghervormingen. De balans van de lopende rekeningen zal in de eurozone allicht een groot overschot blijven vertonen dat rond 3% zal schommelen, terwijl de Amerikaanse en Britse economie met een structureel tekort zullen blijven kampen. De economische vooruitzichten waren dus in Europa nooit eerder zo positief.

Vanuit politiek oogpunt is de verrassing nog groter, aangezien de eurozone voor heel wat beleggers relatief solide oogt.

Verenigd Koninkrijk en VS

Wat het Verenigd Koninkrijk betreft, uitte Mervyn King al zijn grote ongerustheid over de Brexit-onderhandelingen. De positionering van de regering van de Queen is volgens hem ‘onbegrijpelijk’ en effent het pad voor ‘een mogelijk socialistische regering die met een programma van nationalisering en eventuele kapitaalcontrole zou kunnen starten’. Volgens de ex-gouverneur van de Engelse centrale bank is de hypothese van een ‘geleidelijke overgang’ ook een utopie, in die zin dat de regering niet weet welke richting de overgang zou uitgaan. De regering-May, die verdeeld is over haar langetermijnplan, maakt de onderhandelingen met haar Europese partners de facto onmogelijk. Plan A is dus lang niet duidelijk en van een plan B is er geen sprake.

Dan komen we bij de Verenigde Staten. Larry Summers gewaagt van een van de ergste politieke crises die de Verenigde Staten ooit doormaakten. ‘Met een zo incompetente regering en president belichaamt de Trump-administratie een van de grootste risico’s in 50 jaar.’ De politieke risico’s betreffen het begrotingsbeleid (met een onzekere belastinghervorming die gefinancierd wordt door een schuldverhoging), het monetaire beleid (met de gevoelige vervanging van Janet Yellen) en de diplomatie, met het conflict met Noord-Korea en de spanningen rond het nucleaire akkoord met Iran.

Nochtans is het interessant om er nog eens op te wijzen dat, volgens een peiling van NBC in september, 96% van de kiezers die bij de Republikeinse primaries voor Donald Trump stemden, zijn optreden nog altijd goedkeuren. Die kloof betekent een groot risico, waar de markten uiteindelijk nauwelijks rekening mee houden.

Eenheidsmunt

Europa van zijn kant gaat erop vooruit. Halfweg de structurele hervormingen legt de eurozone de laatste hand aan de bankenunie, werkt ze aan een mogelijke versterking van de fiscale unie en zou ze ook tot een versterking van het ESM moeten komen. De Europese groei blijft wel cyclisch, maar er heerst een positief gevoel omtrent de structurele hervormingen die werden aangegaan om de unie te versterken. De ideeën van president Macron – ook al zijn ze niet nieuw – worden door heel wat beleggers gedragen en kunnen de geloofwaardigheid van de eurozone vergroten.

Nu de jaren van ongenade achter de rug zijn, is de Europese eenheidsmunt aan het uitgroeien tot een echte vluchtwaarde. Het lijdt geen twijfel dat de markt blijk geeft van een zekere inschikkelijkheid – door het Catalaanse risico en de Italiaanse verkiezingen aan zijn laars te lappen – maar het is duidelijk dat Europa structureel sterker is geworden. In die context lijkt het waarschijnlijk dat de euro in 2018 opnieuw zal evolueren naar zijn evenwichtige peil van 1,20 dollar. Want uiteindelijk is het zoals Nietzsche zei: ‘alle dingen keren eeuwig terug’.