Spoormannen praten niet met elkaar, het HR-beleid is verwaarloosd en de informatica is voorbijgestreefd. Dutordoir ziet nog veel werk bij de NMBS.

Ze is diplomatischer dan haar voorganger Jo Cornu, maar net zo min op haar mondje gevallen. Sophie Dutordoir was in haar eerste beleidsverklaring in de Kamer snoeihard voor het overheidsbedrijf dat ze nu zeven maanden leidt.

Dutordoir maakte brandhout van het personeelsbeleid dat haar voorgangers gevoerd hebben. 'Pijlers die fundamenteel zijn om het bedrijf te transformeren werden te lang verwaarloosd of zelfs genegeerd', aldus Dutordoir. 'Een volwaardig HR-management, een rigoureus beheer van de kostbare euro’s die ons ter beschikking worden gesteld, een werkelijke focus op de klant en de mobilisatie van de medewerkers rondom een gemeenschappelijke visie, gemeenschappelijke waarden en prioriteiten, en dat op alle niveaus van de onderneming.'

Interne communicatie

De voormalige topvrouw van Electrabel stipte aan dat heel wat medewerkers zich verloren voelen door opeengrijpende hervormingen. 'Dat laat zijn sporen na in de samenwerking tussen bedrijven.'

Bovendien krijgen de medewerkers onduidelijke opdrachten. 'Mensen kregen geen echte doelstellingen. Hoe kunnen we een bedrijf sturen zonder meetbare en kwantificeerbare doelstellingen.' Volgens Dutordoir is er ook een 'te sterke, bijna militaire eenrichtingshiërarchie, met een hele reeks interne silo’s die volledig los van elkaar staan'.

Ook de interne communicatie loopt spaak. 'De interne communicatie is onbestaande. Van de 19.000 personeelsleden bij de NMBS hebben er slechts 8000 een e-mailadres. Terwijl ik de gewoonte heb om het personeel rechtstreeks toe te spreken.'

Dat doet ze ook op de werkvloer, tot grote verbazing van het personeel. 'Ze vinden het ook abnormaal om een bazin te zien en denken dat ik mij van adres heb vergist. Ze hebben al 28 jaar geen baas meer gezien.'

De spoormannen en -vrouwen spreken ook te weinig met elkaar. 'Er was nooit een cultuur van samenwerken. Treinbestuurders moesten vooral niet spreken met treinbegeleiders, stationschefs of de mensen achter de loketten. Bovendien zijn de spoormannen ook te vaak afwezig door arbeidsongevallen. 'Ik moet zeggen: ik ben van mijn stoel gevallen toen ik de cijfers van de arbeidsongevallen zag.' Volgens Dutordoir zijn veel hoger dan de industriële bedrijven waar ze in het verleden werkte.

IT

Ook de IT-afdeling kreeg ervan langs. 'De informaticaomgeving is voorbijgestreefd, zowel op het vlak van architectuur als applicaties.' Volgens de ceo van de NMBS gebeuren nog te veel zaken met potlood en papier.

'Het IT-departement moet dringend hervormd. We werken met ouderwets materiaal. Het projectbeheer en de personeelsrotatie is onaanvaardbaar. We werken met honderd verschillende externe partijen. Geen enkel bedrijf dat zichzelf respecteert werkt zo', aldus Dutordoir. 'Daarom is het mijn verantwoordelijkheid om de geldkraan dicht te draaien en voor eens en voor altijd onnodige projecten te stoppen.'

Dutordoir wil dat er ook minder geld naar vastgoedprojecten gaat. 'We zijn geen vastgoedontwikkelaar. We bouwen geen busstations in Jamaica meer, zijn geen ontwikkelaar van moestuinen noch bijenkorven en spelen geen bank meer met voorfinanciering van derde partijen.'

Om het tij te keren heeft het directiecomité van de NMBS de koppen bijeengestoken. 'Dat was ook sociologisch interessant. Het was de eerste keer in jaren samen dat we samen steak friet gegeten hebben. Daarvoor was er cultuur waarbij iedereen elkaar gerust liet.'

Vijf prioriteiten

Het directiecomité schuift vijf prioriteiten naar voren: veiligheid, klanttevredenheid, hr-beleid, efficiëntie en gezonde financiën.

Zo wil ze ondermeer de communicatie sterk verbeteren. 'Ik ben een taliban van de communicatie. De klant wil weten wat er moet gebeuren als zich een incident voordoet. Hij moet weten of hij zijn aansluiting in Aarschot haalt, nog bij zijn moeder geraakt of de kinderen nog kan ophalen in de crèche.'

Er komt onder meer een betere routeplanner en treinen zullen live te volgen zijn in een app, 'zoals die vandaag ook al voor vliegtuigen bestaat'. In de treinen zal ook meer informatie op de schermen staan.

Dutordoir benadrukte ook dat ze niet wil afwijken van het besparingspad dat de regering oplegt. Maar één besparing zal ze alvast niet uitvoeren: het schrappen van de treinbegeleider. 'Vandaag zeg ik zolang de basics niet gegarandeerd zijn – veiligheid, communicatie en een ander systeem van controle – kunnen we de job van treinbegeleider niet schrappen.'

Ze stipte wel aan dat in 2017 voor het eerst sinds lang de schuld stabiliseert, en kondigde ook aan dat het ambitieuze investeringsplan 2018-2022 klaar is. Een onderdeel daarvan is om de kantoren rond het Brusselse Zuidstation te reorganiseren.

Ook aan de politici had Dutordoir nog een boodschap. 'Ik vraag niet veel: ik vraag geen bijkomende middelen. Maar wel om te kunnen functioneren zoals normale onderneming.'

De politici konden de straffe taal van Dutordoir wel appreciëren. 'Een uppercut', zo vatte Nele Lijnen (Open Vld) het bijna twee uur durende betoog van Dutordoir samen. 'Het is duidelijk dat er een nieuwe wind bij de NMBS waait', aldus Inez De Koninck (N-VA). 'U bent dan wel een vrouwelijke ceo, maar wel een met ballen aan het lijf.' Ook oppositielid David Geerts (SP.A) apprecieerde dat Dutordoir recht voor de raap was. 'Dat spaart tijd.' Maar hij stipte ook aan dat haar voorganger Jo Cornu met een scherpe analyse naar het parlement kwam, maar toch de tanker maar moeilijk kon keren.