‘IQ is niet de enige factor die succes op school bepaalt’
Foto: Photo News

Het voorstel van N-VA-parlementslid Koen Daniëls om het IQ van scholieren te meten, zodat kan worden nagegaan of het gelijke onderwijskansenbeleid (GOK) van de overheid haar doel bereikt, maakt heel wat reacties los. Pedagoog Pedro De Bruyckere wijst er op dat IQ wel degelijk deels erfelijk kan zijn.

Uit een onderzoek van het Rekenhof blijkt dat de kansen voor kansarme kinderen in het gewone basisonderwijs op vijf jaar tijd nauwelijks verbeterd zijn. Nochtans voert de Vlaamse overheid sinds 2002 een gelijke onderwijskansenbeleid, waarbij ze basisscholen extra lestijden en werkingsmiddelen toekent voor kansarme kinderen.

N-VA-lid Koen Daniëls stelde daarop voor om niet meer alleen te kijken naar de sociaal-economische status van kinderen, maar ook het IQ van leerlingen te meten en na te gaan welke progressie ze maken. Het voorstel kreeg meteen golf van kritiek. ‘Gaan we straks ook schedels opmeten?’, vroeg onderwijssocioloog Orhan Agirdag (KU Leuven) zich af op Twitter.

 

 

Oppositiepartij Groen reageerde geschokt op het voorstel. ‘Geen enkel kind mag herleid worden tot een cijfer dat een oordeel uitdrukt over zijn of haar capaciteiten en toekomstkansen. Dit mensbeeld is ronduit gevaarlijk en hier moeten we ons als maatschappij dan ook heel duidelijk tegen verzetten’, aldus Elisabeth Meuleman.

‘IQ is een goede voorspeller’

Volgens pedagoog Pedro De Bruyckere is IQ geen absolute, maar wel een goede voorspeller. ‘We weten bovendien dat armoede een negatief effect kan hebben op IQ. Het is uiteraard niet zo dat arme mensen dommer zijn of dat domme mensen armer zijn, maar onderzoek van Mullanathian en Shafir heeft aangetoond dat het IQ van iemand kan dalen als die persoon zich zorgen maakt om zijn of haar economische situatie.’

 

 

De Bruyckere stelt verder dat IQ-tests wel degelijk hun waarde hebben, maar niet als enige bron. Naast de IQ-test moeten nog andere indicatoren in aanmerking worden genomen. ‘Er zijn onderzoeken gebeurd waar enkel naar de SES-indicatoren wordt gekeken, maar dat is te kort door de bocht. Maar alleen maar kijken naar de resultaten van de IQ-tests is ook dom.’

De pedagoog wijst er ook op dat erfelijkheid altijd een boven- en een ondergrens geeft. ‘De omgeving zal uiteindelijk bepalen waar je je tussen die boven- en ondergrens bevindt. En je mag niet vergeten dat IQ, of intelligentie zoals je wil, niet de enige factor is die bepaalt of je je kansen kan waarmaken’, aldus De Bruyckere.

‘In de ideale situatie waar iedereen opgroeit in een perfecte omgeving, zou erfelijkheid als enige verantwoordelijk zijn voor de verschillen in IQ, maar dat is niet zo. We weten dat het negatieve effect dat de omgeving kan hebben groter wordt naarmate de omstandigheden waarin iemand leeft, slechter zijn.

‘IQ kan evolueren in stimulerende omgeving’

Ook de Leuvense onderwijskundige Ides Nicaise benadrukt dat het IQ deels genetisch bepaald is, maar ook deels door sociale omstandigheden.

‘Ik denk bijvoorbeeld aan bepaalde materiële omstandigheden zoals minder ruimte of minder gezonde voeding en minder culturele stimuli die tot een slechter resultaat zouden kunnen leiden. De tests zijn bovendien cultureel vertekend: ze zijn wel een vrij goede maatstaf voor de blanke Nederlandstalige middenklasse, maar onderschatten systematisch de capaciteiten van leerlingen uit allochtone of achtergestelde milieus, vanwege onder meer de taalbarrières. De IQ-score is niet onveranderlijk. Een stimulerende omgeving en krachtig onderwijs hebben wel degelijk een positief effect. Het IQ van kinderen kan echt wel evolueren door hen extra te stimuleren.’

Volgens professor Kathleen Venderickx van het expertisecentrum in hoogbegaafdheid Exentra zit er dan weer weinig variatie op het IQ. ‘Maar we moeten kinderen helpen om dat potentieel te ontwikkelen. Daarom is het wel zinvol om IQ mee te nemen in zulke onderzoeken’, zegt Venderickx. ‘Ik ben er zeker van dat we op veel intellectueel talent ­zouden stoten in het beroepsonderwijs, dat nu verloren gaat.’

'Nooit gepleit voor IQ-test bij elke leerling'

Daniëls zelf heeft vandaag zijn standpunt verduidelijkt. 'Ik heb nooit gepleit voor een IQ-test bij elke leerling, laat staan voor een dergelijke test om beslissingen te nemen over individuele leerlingen. Ik heb gepleit voor beter onderzoek naar de effectiviteit van ons onderwijs. Leerwinst is nu eenmaal ook gelinkt aan cognitieve capaciteiten (bijvoorbeeld IQ)', aldus Daniëls op Facebook