zaterdag 7 oktober 2017 - Binnenland
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

 montage Gert Verbelen

Hoe historisch is Michel I?

Teksten 

 

‘Geen enkele regering – en ik wik mijn woorden – heeft in de voorbije 25 jaar in één bestuursperiode meer gerealiseerd.’ Premier Charles Michel (MR) schat het geleverde werk door de federale regering na drie jaar hoog in. ‘De geschiedenis zal uitwijzen dat dit een erg belangrijke legislatuur was op het vlak van hervormingen,’ zo klonk het enkele weken terug in een interview met De Tijd.

Grootspraak? Of gaat er achter al het geruzie en gekibbel toch een regering schuil die de bakens verzet? Transformeert de kamikazecoalitie van kibbelkabinet tot hervormingskampioen? En, belangrijker, wat leveren die hervormingen op, voor werkgevers, werknemers, de gezinnen en de schatkist? De Standaard laat, voor het derde jaar op rij, de cijfers voor zich spreken. We staken ook ons licht op bij vijf experts die de voorbije 25 jaar van dichtbij het regeringswerk en de economische evolutie meemaakten. (jfja)

De experts

 Guy Tegenbos 

Wetstraatveteraan en columnist voor ‘De Standaard’.

 Etienne De Callataÿ

Bestuurder bij vermogensbeheerder Orcadia, senior fellow bij Itinera en lid Pensioencommissie. Voormalig kabinetsmedewerker Jean-Luc Dehaene.

 Pieter Timmermans

Gedelegeerd bestuurder VBO.

Voormalig adviseur minister van Begroting Herman Van Rompuy

 Bea Cantillon

Directeur Centrum voor Sociaal Beleid Universiteit Antwerpen. Lid Pensioencommissie en Hoge Raad voor Werkgelegenheid. Belgisch senator voor de CVP tussen 1995 en 1999.

 Jan Vercamst

Voormalig voorzitter van de liberale vakbond ACLVB. Volgt het sociaal overleg sinds 1978.

Zelden zo veel extra jobs in zo’n korte tijd

Elk kwartaal zo’n 13.000 jobs erbij, het gros daarvan in de privésector. De jobmotor van Michel draait op volle toeren. Maar hoe duurzaam is het succes?

Meer jobs, minder belastingen en geen begrotingstekort. Ziedaar de drie grote socio-economische doelen waarmee de federale regering Michel I in oktober 2014 van wal stak. De drie ambities zouden elkaar versterken. Lagere loonkosten – denk aan de taxshift – moesten leiden tot meer jobs, die op hun beurt extra inkomsten gingen opleveren voor de begroting.

Dat de jobcreatie op toerental zit, valt niet te ontkennen. Volgens de laatste cijfers van de Nationale Bank stond de teller deze zomer op 146.000 jobs extra.

Dat is meer dan de 119.000 jobs onder drie jaar Leterme en Van Rompuy (2008-2011) en de 11.700 jobs onder Di Rupo (2011-2014). Die regeringen opereerden natuurlijk tegen de ondankbare achtergrond van de banken- en eurocrisis. Maar ook tegenover vroegere regeringen doet Michel het goed. Het is geleden van de regeringen-Verhofstadt (1999-2008) dat er zoveel jobs in zo’n korte tijd bijkwamen. Maar toen was de conjunctuur veel beter.

‘De focus op jobs is goed. Maar de regering moet ook werkzekerheid bieden. Dat doe je niet met flexi-jobs’ Jan Vercamst  Voormalig voorzitter ACLVB

Alles samen creëerde economische groei nog nooit zoveel nieuwe banen as tijdens de voorbije jaren, zo blijkt ook uit een recent rapport van de Hoge Raad voor Werkgelegenheid. Sinds 2011 zorgt elk bijkomend procent bbp voor bijna 0,7 procent extra jobs. Meer dan onder Paars en dubbel zoveel als onder Dehaene. Een gevolg van de groeiende diensteneconomie, maar ook van het loonmatigingsbeleid, stipt de Hoge Raad aan.

Bovendien zijn zeker twee op de drie nieuwe jobs onder Michel gecreëerd in de privésector. Ook dat is voorlopig meer dan in voorgaande regeringen, die gemiddeld genomen veel meer afhankelijk waren van bijkomende tewerkstelling bij de overheid, onderwijs en de sociale sector. Onder Di Rupo gingen er in drie jaar zelfs 24.300 jobs verloren in de privé.

Meer koopkracht

De banengroei gaat gepaard met een stijgende koopkracht (zie grafieken op volgende pagina). Het beschikbare inkomen van de Belgen kreeg een tik in de nasleep van de crisis van 2008, stabiliseerde onder Di Rupo, maar stijgt opnieuw onder Michel. In 2018 en 2019 wordt zelfs een stijging van ruim 2 procent verwacht.

Het aandeel mensen dat werkt, blijft onder het Europese gemiddelde en de doelstelling om 73,2 procent aan de slag te krijgen, blijft veraf

De banengroei vertaalt zich ook stilaan in een stijgende werkzaamheidsgraad van de Belgen tussen 20 en 64 jaar oud. Anders gezegd: er komen eindelijk meer jobs bij dan er extra mensen bijkomen die een job nodig hebben. Daardoor klimt de werkzaamheidsgraad met 68 procent weer naar het niveau van net voor de crisis van 2008.

Niets dan blijde tijdingen? Er zijn nuances. De werkzaamheid blijft onder het Europese gemiddelde en de doelstelling voor 2020, namelijk 73,2 procent, blijft veraf. Volgens het Planbureau zal de werkzaamheidsgraad tegen 2020 niet boven 70 procent uitkomen. Door de crisis hebben we simpelweg te veel terrein verloren.

De grote vraag is ook hoe duurzaam de jobs zullen blijken. ‘Het is goed om te focussen op jobs. Maar tegelijkertijd moet de regering er wel voor zorgen dat ze ook werkzekerheid biedt’, stelt ex-vakbondsman Jan Vercamst. ‘Dat doe je niet met flexi-jobs. De economie heeft werkzekerheid nodig, anders durven de gezinnen niet te investeren.’

De lastenverlagingen achter de jobcreatie zetten volgens professor Bea Cantillon wel de sociale zekerheid onder druk. De flexijobs, de taxshift, of de starterjobs: telkens zit de korting in wat de sociale zekerheid ontvangt. ‘Deze regering zet een lange traditie van loonkostenverlaging voort. Maar zo dreigt de onderfinanciering van de sociale zekerheid.’

Begroting nog lang niet op niveau van Dehaene

De regering mag dan wel de ambitie opgegeven hebben om de begroting tegen 2019 in evenwicht te krijgen, toch wil ze tegen dan een flink stuk besparen. Maar wat lukt op papier, lukt daarom nog niet in het echt.

 

De vraag blijft in hoeverre de begroting opgekuist raakt. De regering verwacht dat het structurele tekort tegen 2019 onder het procent duikt. Bij haar aantreden was dat bijna 3 procent. Een dergelijke verbetering van de openbare financiën – goed voor bijna 10 miljard euro – zou een prestatie van formaat zijn, zelfs al wordt het beloofde evenwicht niet bereikt.

Toch is het afwachten of de prognoses bewaarheid worden. De voorlopige begrotingen van 2018 en 2019 bestaan uit heel wat technische correcties, meevallers en vraagtekens. Miljoenen aan besparingen in, bijvoorbeeld, de pensioenen dienen nog ingevuld te worden. En de 254 miljoen euro die de effectentaks volgend jaar al moet opleveren, is nog lang niet binnen.

Het zou niet de eerste keer zijn dat de begroting alleen op papier klopt. ‘Michel had ook een grote redesign van de overheid aangekondigd, goed voor een besparing van een miljard euro. Daarvan is zo goed als niets in huis gekomen,’ herinnert Pieter Timmermans van het VBO zich. Ook journalist Guy Tegenbos is scherp voor het ‘gemarchandeer’ waarmee de regering tijdens ‘kluchten van conclaven’ de begroting in elkaar steekt. ‘Centrumrechts ging de zaken ernstig aanpakken. Viel dat even tegen.’

‘De paarse regeringen hebben het tekort laten oplopen om beleid te voeren. Toen kwam de bankencrisis. Dat kan je niet in een keer recht trekken’

De Europese Commissie is al langer sceptisch over de Belgische beloftes. In mei ging de Commissie er nog van uit dat het tekort in 2018 nog altijd 2 procent bedraagt. In november volgt een update. Het is afwachten hoe overtuigd de Commissie zal zijn door saneringsmaatregelen binnen het Zomerakkoord.

Als Michel effectief het structureel tekort onder het procent krijgt, hoe verhoudt zich dat tot het verleden? De inspanning verbleekt tegen de budgettaire tour de force onder Dehaene. Tussen 1993 en 1998 realiseerde die een structurele sanering van maar liefst 9 procent, becijferde de Nationale Bank enkele jaren terug. Zo bekeken is de inspanning van Michel klein bier. ‘Maar het is heel positief dat de regering-Michel vooral de uitgaven drukt om de begroting op orde te krijgen’, vindt financieel expert Etienne De Callataÿ, ‘Dat was bij Dehaene toch anders. Hij heeft ook bespaard, eveneens in de gezondheidszorg, maar toch ook vooral de belastingen verhoogd.’

Voor Timmermans pikt Michel de draad op waar Dehaene hem achterliet. ‘De intentie was om na 1999 het beleid voort te zetten om de schuld verder af te bouwen. Maar daar zijn de paarse regeringen tussen gekomen die het tekort hebben laten oplopen om beleid te voeren. En niet veel later werd ook ons land overspoeld door de bankencrisis. Dat is een erfenis die je niet in een keer kan rechttrekken. Ik vind het ook perfect aanvaardbaar dat de regering dat traject wat vertraagd heeft.’

 

De Callataÿ beaamt. ‘In de geschiedenisboeken zal de naam Dehaene toch nog altijd meer weerklank krijgen dan Michel. Ik ben misschien niet honderd procent objectief, maar wat Dehaene heeft gerealiseerd was toch van een andere orde. Maar Michel staat zeker op de tweede plaats als ik het lijstje moet maken, met Di Rupo op plaats drie. Over de periode Leterme/Van Rompuy valt niet veel te melden qua hervormingen. En de regeringen-Verhofstadt? Die waren een grote teleurstelling.’

 

 

Waar gaat het heen?

Wie geschiedenis wil schrijven, moet een visie hebben op de toekomst. Dehaene had zijn Globaal Plan, Paars de actieve welvaartsstaat. Michel?

‘Dit is de eerste regering sinds Dehaene die eerst de taart bakt alvorens ze te verdelen’, oordeelt Pieter Timmermans van het VBO. De werkgevers zijn tevreden met de economische prioriteiten van de regering. Ze krijgen dankzij de taxshift een lagere socialezekerheidsbijdrage (van 33 naar 25 procent) en straks normaal gezien ook een lagere vennootschapsbelasting (van 34 naar 25 of 20 procent). En dan was er natuurlijk ook de indexsprong.

Het gevolg is een sterk verbeterde concurrentiepositie. De loonhandicap van 1996 met Nederland, Duitsland en Frankrijk is zo goed als weggewerkt. Er blijft wel nog een historische handicap van 10 procent over. ‘Maar zie, voor het eerst sinds jaren hebben we opnieuw een positief saldo op onze handelsbalans.’ Met dank ook aan Di Rupo, zo vindt Timmermans. ‘Door het competitiviteitspact heeft hij de awareness rond onze concurrentiepositie erg vergroot, hoewel de financiering van het pact vooral iets voor de komende regering was.’

Maakt dat de taxshift ‘de belangrijkste hervorming sinds het Globaal Plan van Dehaene’, zoals CD&V-voorzitter Wouter Beke in 2015 al beweerde? Timmermans ziet de geest van Dehaene effectief terugkeren. ‘In de jaren 90 met het Globaal Plan en de wet van 1996 heeft Dehaene hetzelfde gedaan. Ook toen was er die bewustwording dat we dringend iets aan onze concurrentiekracht moesten doen. Zijn beleid werd wel onmiddellijk geflankeerd door verschillende sociale correcties.’

Schaduwkanten

‘Is er al één jongere in dit land die dankzij Michel gelooft dat hij straks wel een deftig pensioen krijgt?’ Guy tegenbos

Dat is de kritiek die ondertussen vaker klinkt over het beleid van Michel. Het zou de regering ontbreken aan een overkoepelend verhaal en aandacht voor de gevolgen van haar genomen beslissingen, zeker aan de onderkant van de maatschappij.

De focus is erg budgettair. De pensioenhervormingen halveren de verwachte stijging van de pensioenkosten. ‘Maar tegelijk was en is er nog steeds geen regeling voor wie een zwaar beroep heeft,’ zo stelt professor Bea Cantillon vast. ‘Toen Dehaene de pensioenleeftijd voor vrouwen optrok, voerde hij ook het minimumrecht voor de pensioenopbouw in. Paars kaderde dan weer zijn hervormingen in het bredere verhaal van de actieve welvaartsstaat. Zo’n kader ontbreekt vandaag.’

Ook journalist Guy Tegenbos mist visie. ‘Deze regering verzet bakens, maar het werk is lang niet af. Is er al één jongere in dit land die dankzij Michel gelooft dat hij straks een deftig pensioen krijgt?’

Er zijn wel meer domeinen waar de toekomst onzeker is. Het is wachten op een energiepact en een duidelijke visie op de energiebevoorrading. Wat met het investeringspact dat Michel al langer aankondigt? De hervorming van de ziekenhuisfinanciering is nog niet verworven.

En dan is er dus de situatie aan de onderkant van de maatschappij. Het aantal leefloners is onder Michel ronduit spectaculair toegenomen, van 103.000 naar 141.000 in april dit jaar. Terwijl het aantal werkzoekenden en bruggepensioneerden daalt, stoomt het aantal langdurig zieken door richting 400.000. Wat zien zij van de te bakken taart?

‘De toenemende ongelijkheid en armoede, die maar niet dalen, zijn grote problemen die de regering onvoldoende aanpakt’, vindt ex-vakbondsman Jan Vercamst. ‘De regering tracht zeker de allerarmsten te beschermen’, nuanceert financieel expert Etienne De Callataÿ. ‘Denk aan de herwaardering van de laagste pensioenen. Maar er is minder aandacht voor de groep net daarboven.’

Om die blinde vlek te verklaren, keert Cantillon terug naar het alfa en omega van het project van Michel: jobcreatie. Ze benadrukt dat jobs op zich niet voldoende zijn. ‘Te meer omdat de jobs onvoldoende vloeien naar die groepen waar de armoede is geconcentreerd.’

Laaggeschoolden en niet-Europese migranten raken minder aan een baan. De regering doet voor Cantillon te weinig om die doelgroepen te bedienen. Meteen blijft het armoederisico vastgeklonken rond 15 procent. ‘Ik verwacht niet dat het onder deze regering zal dalen’, besluit ze.

Timmermans is optimistischer. ‘De fundamenten zijn stevig en nu kan er opnieuw een mooi huis op gebouwd worden. De regering zal naar het einde van de bestuursperiode meer sociale accenten kunnen leggen. En de volgende regeringen gaan echt de vruchten plukken van wat deze regering heeft beslist.’

Binnenland
  1. Helft Vlamingen gebruikt nog pesticiden
  2. Open Vld wil af van belastingvoordeel voor huisvrouwen
  3. Steeds meer Belgen kopen tweedehands uit financiële overwegingen
  4. Lezers beleven de fiets: 'Dankbaar telkens als ik het overleef'
  5. De Wever na fietsongevallen: ‘Snelste winst zit tussen onze oren’
  6. Zeven keer meer bezoekers voor allesoverseks.be na kritiek op ‘expliciete’ tekeningen
  7. Gevel ingestort op Antwerps Astridplein: 'Voorbijgangers konden nog net wegspringen'
  8. Fietsvergoeding voor leerkrachten met snelle elektrische fiets
  9. Toots Thielemans krijgt eigen metrostation
  10. N-VA ontkent gesprekken met Belgisch-Iraanse activiste op Antwerpse lijst
  11. Effect van suikerarm dieet op kanker (nog) niet bewezen
  12. 'Protest tegen tekeningen is nieuwe preutsheid'
  13. N-VA haalt uit naar tweetalige CD&V-lijst in Bever
  14. Internering voor vrouw die complottheorieën faxte naar Herman De Croo
  15. Populaire Kringwinkels kampen met nijpend personeelstekort
  16. Vrijspraak voor schooldirecteur die N-VA’ers vergeleek met nazi’s
  17. Moeder van Bart De Wever legt eed af in districtsraad Deurne
  18. ‘Racisme is níét relatief. Maar het woord wordt misbruikt door de twee kanten’
  19. ‘Als er geen Brexit-deal komt, kan dat catastrofaal zijn’
  20. Brussel geeft het voorbeeld voor afbouw dierproeven
Sport
  1. Argentijn Schwartzman als laatste naar halve finale ATP Antwerpen
  2. Standard wint voor het eerst dit seizoen twee keer op rij, Moeskroen blijft gedeeld derde
  3. Elise Mertens haalt stevig uit naar lijnrechter na verlies in Luxemburg
  4. Hamilton opnieuw snelste in Austin, Vandoorne vijftiende
  5. Tessa Wullaert bezorgt Red Flames met late goal belangrijke zege tegen Roemenië
  6. Goffin laat zich verrassen in Antwerpen, Bemelmans wel naar halve finale
  7. 19-jarige debuterende Belg kroont zich meteen Europees kampioen afvalling
  8. Vandoorne knap vijfde tijdens eerste oefensessie in Austin, Hamilton snelste
  9. Matthias Casse zorgt voor eerste Belgische judogoud bij de junioren sinds Ulla Werbrouck
  10. Zulte Waregem geeft in één keer vier sterkhouders nieuw contract
  11. Loting WTA Finals bekend: Venus krijgt kans op revanche
  12. Max Verstappen verlengt contract bij Red Bull F1-team tot 2020
  13. Spanning stijgt in 1B: Beerschot-Wilrijk ontstemd nadat “Leuvense spion” op heterdaad werd betrapt
  14. Flipkens en Bouchard bereiken finale in dubbelspel WTA Luxemburg
  15. Christopher Heyman plaatst zich voor finale Futures Ashkelon
  16. Simona Halep moet op WTA Masters statuut van ‘s werelds nummer één waarmaken
  17. Video Leko kijkt uit naar geladen duel tussen Club Brugge en Antwerp: “Passie op en rond het veld, voetbal op zijn best”
  18. Foket na hartoperatie voor het eerst weer in selectie AA Gent, Vanderhaeghe moet bevestigen tegen ex-club
  19. Jonge Red Flames halen opnieuw fors uit
  20. Sepp Blatter zal “op vraag van Poetin” WK 2018 in Rusland bijwonen