Professor politicologie Bart Maddens (KULeuven) is tijdens het referendum als internationaal waarnemer in Barcelona. Op beelden is te zien hoe de Guardia Civil, de Spaanse politie, Maddens uit een menigte haalt. ‘De politie greep mij hardhandig vast.’

‘Rond 14 uur daagde de Guardia Civil op aan Mas Casanovas, een schooltje in de buitenwijken van Barcelona, dat als stemlokaal dienst deed’, zegt Maddens. ‘Ze hadden een bevelschrift van het openbaar ministerie dat de stembussen in beslag moesten worden genomen. De vijfhonderd aanwezige stemmers evacueerden kinderen en ouderen. Daarna haakten ze zich aan elkaar vast en vormden een menselijk schild.’

‘Als waarnemer stond ik tussen de menigte’, gaat Maddens verder. ‘De politie trok het cordon gewelddadig uit elkaar. Ik werd hardhandig vastgegrepen en uit de groep gehaald. Dat was erg heftig.’ 

(In de video bovenaan wordt Maddens op de achtergrond - vanaf de achtste seconde - door een aantal agenten van rechts naar links in het beeld getrokken)

Waarom denkt u dat de Guardia Civil u viseerde?

‘Ik had een officieel legitimatiebewijs van de Catalaanse regering opgespeld. Daar stond visitante internacional op. Volgens mij hebben ze dat niet gelezen en dachten ze dat ik een ambtenaar van het stembureau was. Ze wilden uiteindelijk een foto van dat legitimatiebewijs. Het lijkt me weinig waarschijnlijk dat ze het op een Vlaamse politicoloog gemunt hadden.’

Hoe is de situatie daar geëindigd?

‘De politie heeft de stembussen meegenomen, dus het bureau is gesloten. Nochtans was dat nergens voor nodig. In dit bureau hadden amper honderd Catalanen gestemd, omdat er problemen waren met de registratie-app. Met de andere waarnemers ben ik dan naar een ander stemlokaal gegaan.’

Welke problemen had de app?

‘De app diende als registratiemethode. Zo verzekerde de Catalaanse regering de betrouwbaarheid van het referendum. Niemand kon dubbel stemmen of een vals identiteitsnummer gebruiken.’

‘Tijdens de voormiddag gaf de app vrijwel altijd een foutmelding. Stemmers denken dat de regering in Madrid de app liet hacken om de stembusgang te voorkomen. Julian Assange (oprichter van Wikileaks, red.) had gelijk: dit is de eerste digitale oorlog.’

Denkt u dat ook?

‘Ik ben natuurlijk geen specialist ter zake. In de namiddag en buiten Barcelona werkte de app wél heel goed. Het lijkt me daarom weinig waarschijnlijk dat een technische fout aan de basis van de problemen lag. Sabotages werden trouwens aangekondigd.’

‘Ik heb in het stembureau overigens gevraagd om een nummer twee keer in te geven. Het programma gaf meteen een foutmelding. Hetzelfde bij een onbestaand identiteitsnummer. Die app werkte echt naar behoren.’

Weet u hoeveel stembussen in beslag zijn genomen?

‘Dat aantal is nog niet gekend. Ik hoop dat het centraal zenuwcentrum daar later meer informatie over kan vrijgeven. Ik hoorde daarstraks wel suggereren dat 96 procent van de stembureaus normaal had kunnen werken. De invallen zouden beperkt zijn tot in Barcelona zelf en niet in de rest van Catalonië.’

Hoe is de sfeer daar nu?

‘Iets optimistischer dan vanmorgen. Personen die konden stemmen, maken selfies of komen huilend van geluk buiten. Iedereen is erg enthousiast. In de stad zag ik nog weinig Guardia Civil (rond 17.30 uur, red.). Voor het centrale zenuwcentrum, waar de stemmen worden verzameld, is de sfeer wel grimmiger.’