Een referendum op verkiezingsdag? Toch maar niet
Foto: pol de wilde - corelio

Wouter Van Besien wil gemeenten de kans geven om op verkiezingsdag zelf ook thema’s voor te leggen in een volksraadpleging. Dat is democratischer, vindt hij. Maar er zijn ook bezwaren.

Zingem mocht zich dit weekend uitspreken over een mogelijke fusie met Kruishoutem. Het is een onderwerp voor een volksraadpleging waar je animo zou rond verwachten. Wonen we straks nog in Zingem of wordt het Kruishoutem? Toch kwam er niet genoeg volk opdagen. De stemmen werden pas geteld als er minimaal 20 procent van de inwoners of 1.510 inwoners hun stem hadden uitgebracht. Er kwamen uiteindelijk 1.247 inwoners opdagen. Een maat voor niets dus.

Het is niet de eerste keer dat een lokale volksraadpleging struikelt over de te lage opkomst. En daar wil Vlaams parlementslid Wouter Van Besien (Groen) iets aan doen.

Hij wil dat het mogelijk wordt om volksraadplegingen te houden op de dag van de gemeenteraadsverkiezingen zelf. Dat kan nu niet. Meer nog: nu mag er het hele jaar voor de lokale verkiezingen geen referendum worden gehouden.

‘Zoals in Hamburg’

Volgens Van Besien zou het een goede zaak zijn dat burgers zich op verkiezingsdag niet alleen kunnen uitspreken over wie hen de volgende jaren mag vertegenwoordigen op het lokale niveau, maar ook over concrete inhoudelijke thema’s. ‘De dag nadien kunnen de opdrachten die voortvloeien uit de volksraadpleging, meegenomen worden in de onderhandelingen over het nieuwe bestuursakkoord’, stelt hij.

In onder meer de Verenigde Staten en Zwitserland vinden al regelmatig volksraadplegingen plaats op verkiezingsdagen. Zelf haalt Van Besien zijn inspiratie uit Hamburg, waar hij onlangs op studiereis was en waar de inwoners bijvoorbeeld enkele jaren geleden beslisten om de stedelijke overheid de energienetwerken in de stad te laten terugkopen. ‘Het is een heel directe vorm van democratie, dicht bij de mensen’, zegt hij. ‘Het verhoogt inspraak en participatie, en verkleint de kloof tussen burgers en politici.’

‘Verkiezingen rond één thema’

Herwig Reynaert, politicoloog in Gent en gespecialiseerd in lokale besturen, begrijpt de bekommernis van Van Besien. Er zal sowieso meer volk deelnemen aan een volksraadpleging als die samenvalt met verkiezingen. Ook al is stemmen bij een volksraadpleging niet verplicht en stemmen bij verkiezingen wel.

Toch is hij het voorstel niet meteen genegen. ‘Het risico bestaat dat één thema – het thema van de raadpleging – de kiesstrijd kaapt. En dan gaan de verkiezingen niet meer over “welke bestuurders wil ik in mijn gemeente?” maar over “wat denk ik over dit ene thema”.’

Zijn Limburgse collega Johan Ackaert ziet hetzelfde bezwaar. ‘Dan krijg je een nieuw politiek gedrag. Partijen willen altijd dat de verkiezingen draaien rond hún thema. Door dat thema onderwerp van een volksraadpleging te maken, zouden ze kunnen forceren dat hun thema ook meteen hét verkiezingsthema wordt.’

‘Het zou trouwens ook jammer zijn dat volksraadplegingen enkel samen met verkiezingen worden gehouden, want dan mag het maar om de zes jaar. Volksraadplegingen, als we ze willen houden, moeten toch een beetje korter op de bal kunnen spelen dan dat.’

Maar Ackaert begint wat te twijfelen aan het nut van volksraadplegingen. ‘Enerzijds zien we hoe moeilijk het is om mensen te motiveren om te gaan stemmen. Anderzijds zien we hoe “neen” eigenlijk altijd wint. Ik vraag me af of er geen betere manieren zijn om de burger bij het beleid te betrekken, burgerfora bijvoorbeeld.’