In zijn State of the Union zei Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker dat de Europese Unie opnieuw de wind in de zeilen heeft. Maar dat blijft volgens hem niet duren. 'Nu moeten we een sterker en democratischer Europa bouwen met meer eenheid.' .

‘Zeilen op de wind.’ Dat was het thema dat Juncker gekozen heeft voor zijn speech over ‘de staat van de Unie’ in het Europees Parlement in Straatsburg. Het is zijn voorlaatste keer – hij zal in 2019 geen tweede mandaat nastreven.

Juncker zei dat de EU in slechte staat was, maar de situatie is volgens hem verbeterd mede dankzij de economische heropleving. In de EU is meer groei dan in de VS, de werkloosheid is gedaald en er zijn 8 miljoen jobs gecreëerd sinds 2014. 'Er is nu een window of opportunity, maar dat blijft niet duren. We moeten die kans grijpen', zei de Commissievoorzitter in zijn speech.

De voorbije jaren moest Juncker noodgedwongen crisismanager spelen voor achtereenvolgens de Griekse crisis, de migratiecrisis en de Brexit. Intussen is de hevige tegenwind gekeerd in een lichte rugwind. Er mag weer gedroomd worden, zolang het maar realistisch blijft.

Economie en migratie

Zoals verwacht pleitte Juncker voor een minister van Financiën. 'Die zou alle financiële instrumenten van de Unie moeten coördineren.' Dat moet economische en monetaire unie versterken. Maar het voorstel betekent geen nieuwe functie, zei hij. Een commissaris die tegelijk de eurogroep voorzit kan de job doen. 'We hebben geen parallelle structuren nodig.' Van een aparte begroting en een apart parlement voor de eurozone wil hij niet weten. Om het Europees bestuur te versterken, vindt Juncker de samensmelting van twee topfuncties wel een goed idee: zijn functie en die van de voorzitter van de Europese Raad.

De Commissievoorzitter hield voorts een warm pleidooi voor de snelle afsluiting van een rist internationale handelsakoorden. Zo zou de EU handelsgesprekken moeten voeren met Australië en Nieuw-Zeeland.

Over de migratiecrisis zei hij dat Italië 'de eer van Europa' redt. Samen met de VN wil de EU de 'schandalige' omstandigheden voor migranten in Libië aanpakken. Op het einde van de maand gaat de Europese Commissie een nieuw terugkeerbeleid voorstellen. 'We moeten meer migranten terugsturen die niet voor asiel in aanmerking komen.' Hij pleitte voor 'legale migratie' en voor solidariteit, ten behoeve van mensen die echt bescherming nodig hebben. Juncker riep de lidstaten op hun solidariteit met Afrika niet te laten varen. 

Eenheid

In zijn speech werd hij ook persoonlijk. Hij verklaarde zijn liefde voor het Europese project. 'Ik heb de EU door dik en dun gesteund en nooit ben ik mijn liefde verloren. Maar liefde zonder teleurstelling bestaat niet.' Daarbij riep hij op tot meer eenheid. 'Europa moet met zijn oostelijke en westerse long ademenen, anders zal het continent stikken.'

De commissievoorzitter hoopt om beide blokken dichter bij elkaar te brengen. Zo pleitte hij voor een agentschap dat zal toezien op de naleving van de regels op de arbeidsmarkt.  Het concretiseren van dat voorstel is een opdracht voor de Belgische commissaris voor Werk en Sociale Zaken Marianne Thyssen (CD&V). Ook de kwaliteit van producten mogen niet verschillen. De euro moet de eenheidsmunt van heel de Europese Unie worden, zei Juncker, maar de Economische en Monetaire Unie moet wel 'vinniger' worden. Hij nodigde alle niet-eurolanden uit om de euro in te voeren. Roemenië, Bulgarije en op termijn Kroatië kunnen zich aansluiten bij de Schengenzone. Maar alle lidstaten moeten de uitspraken van het Europees Hof volgen, benadrukte Juncker, een indirecte sneer naar Polen en Hongarije. 

In de nabije toekomst sluit Juncker een lidmaatschap van Turkije uit, iets wat Angela Merkel eerder ook al had aangegeven. 'Stop met onze lidstaten en hun regeringsleiders fascisten en nazi's te noemen.' Volgens hem distantieert Turkije zich van de EU.

De Brexit noemde hij opnieuw een spijtige zaak en Juncker verwacht dat de Britten de beslissing zelf zullen betreuren. Op 30 maart 2019 wil hij in Roemenië een post-Brexittop houden: een dag nadat het Verenigd Koninkrijk de EU heeft verlaten.