Straks beslist ook uw collega mee over uw loon
Foto: Hollandse Hoogte / Peter Hilz

De vele beperkingen van het obligate eindejaars­gesprek zetten enkele toon­aangevende bedrijven aan tot radicale vernieuwing. Ook in België.

Is het einde van het klassieke evaluatiegesprek in zicht? Bij toonaangevende bedrijven als de consultant PwC, het advocatenkantoor Baker McKenzie en Microsoft wordt bij het bepalen van het salaris en een eventuele promotie van werknemers sinds kort rekening gehouden met de beoordelingen van collega’s.

‘Als een afgestudeerde bij ons aan de slag gaat en pas na het eerste jaar hoort wat er beter kan, dan kun je spreken van een verloren jaar’, zegt Jolanda Lamse, bestuurslid van PwC Nederland, in het Financieele Dagblad. Haar bedrijf is een programma gestart waarbij alle medewerkers via een app jaarlijks tientallen beoordelingen krijgen. Een junior consultant die uitblinkt in kennis, maar nogal houterig is met klanten, kan al na één of twee weken bijgestuurd worden door teamleden.

Backstabbing

De bedrijven erkennen het risico op ‘backstabbing’ – werk­nemers die onderling rekeningen vereffenen – maar denken dat hun werknemers de apps niet zo snel zullen misbruiken. ‘Als 29 van de dertig beoordelingen positief zijn en één collega vindt de medewerker een vervelende vent, dan weet je genoeg’, getuigt Lamse. ‘Het is daarom belangrijk dat iemand verschillende mensen om een beoordeling vraagt.’

PwC België bevestigt dat het ook ‘snapchots’ van (vaak leidinggevende) collega’s gebruikt en dat voor feedback voor 80 % van alle opdrachten. Maar het gebeurt alleen in combinatie met gesprekken en voor de ontwikkeling van de werknemer. Er is (nog) geen link met beloning.

Xavier Baeten, beloningsexpert en professor managament aan de Vlerick Business School, is niet verrast. ‘Steeds meer bedrijven stappen af van de drie klassieke evaluatiemomenten per jaar. Zeker als die strikt gelinkt zijn aan salaris en promotie.’ Een jaarlijkse evaluatie die puur gekoppeld wordt aan cijfers – bijvoorbeeld 95 % klanten­tevredenheid – werkt volgens hem vaak demotiverend. ‘Wat als de klantentevredenheid maar 94 % is? Krijg je dan geen bonus?’

Bovendien gaan mensen zichzelf ook censureren. ‘Werknemers vertellen tijdens zo’n eindejaarsevaluatie alleen de positieve zaken, en chefs mogen in hun schriftelijke commentaar niet al te positief zijn, want die documenten gaan naar HR en wat als die de werknemer later wil ontslaan?’ Baeten ziet bedrijven als Microsoft en ING daarom overschakelen naar continue evalutiemomenten, waaruit het personeel kan kiezen. Bij het Amerikaanse Morningstar mogen werknemers zelfs eigenhandig hun evaluatie opstellen en verdedigen voor een panel van collega’s. ‘Maar een directe link met de verloning vind ik gevaarlijk’, zegt Baeten. ‘Die evaluatie moet de lijnmanager nog altijd doen.’