Jong, zwart en op de vlucht? Dan wacht uitbuiting
Foto: rtr

Dwangarbeid, opsluiting en zelfs uithuwelijking: drie op de vier zwarte tieners en twintigers op weg naar Europa zijn ‘moderne slaven’.

‘Ofwel riskeren we de tocht, ofwel sterven we’, zei de 17-jarige Mohammed uit Sub-Sahara-Afrika aan de kinderrechtenorganisatie Unicef. Maar Mohammed heeft driedubbele pech. Hij is jong, in zijn eentje in het gewelddadige Libië beland en zwart. Dat betekent volgens Unicef en de Internationale Organisatie voor Migratie dat hij 75 procent kans maakt om uitgebuit te worden. Had hij een andere huidskleur, zoals vluchtelingen uit Bangladesh, Afghanistan of Syrië, dan daalde dat risico tot 38 procent.

De eerste grootscheepse kwantitatieve studie over jongeren die naar Europa vluchten, brengt uitbuiting op twee routes in beeld. Op de centrale route – vanuit Afrika via Libië naar Italië – komt 77 procent van alle jongeren met uitbuiting in aanraking. Op de oostelijke route – via Turkije, Griekenland, Bulgarije en de Balkan – zijn de cijfers veel lager. Behalve als je ze opsplitst naar huidskleur: dan blijkt opnieuw dat 83 procent van de jeugd uit Sub-Sahara Afrika misbruikt wordt tegenover ‘slechts’ 56 procent van de vluchtelingen uit ­andere regio’s.

Het gaat daarbij om gedwongen of onderbetaalde arbeid, geweld, uithuwelijking of opsluiting in mensonterende omstandig­heden. Seksueel geweld bleef buiten beeld in het onderzoek, maar is zeker bij meisjes – die amper­ ­ondervraagd konden worden – een courant probleem.

Wie opgeleid is, is veiliger

Behalve de huidskleur spelen ook andere factoren een rol. Zo is wie reist in een gezin of opgeleid is, veiliger. Die groep vluchtelingen gebruikt vooral de oostelijke route. In Turkije, bijvoorbeeld, kunnen gevluchte Syriërs rekenen op redelijk kwaliteitsvolle opvang. Maar voor zwarte jongeren zijn mensenrechtenschendingen eerder de regel dan de uitzondering. ‘Als de Libiërs ons niet betaalden en we daarover een opmerking maakten, haalden ze hun geweer boven’, vertelde de 17-jarige Sanna uit Gambia. ‘We konden niets doen, we waren net slaven.’

Eenmaal in Europa stopt het racisme overigens niet . Libië sluit jongeren op, maar ook in Hon­garije is dat nu mogelijk.

Volgens de studie vluchten de meesten op de centrale route voor geweld. Die jonge Afrikanen hopen op (beter) werk in Noord-Afrika. Maar ze ondervinden zoveel geweld dat ze hun doel bijstellen en zich toch wagen aan de overtocht via de Middellandse Zee. ­Velen vertrekken zonder hun familie in te lichten, of hebben nauwelijks nog familie.

Afshan Khan van Unicef roept de Europese leiders op met duurzame oplossingen te komen. ‘Investeer in veilige en legale routes, in kinderbescherming en sluit jongeren zo weinig mogelijk op.’