Belg gaat kunstencentrum van Walmart uitbouwen
Bertels was de eerste artistiek directeur van het Concertgebouw in Brugge. Foto: Jamie Williams

De Belgische festivalcurator Lieven Bertels begint aan een nieuw avontuur bij het Crystal Bridges Museum in Arkansas. De erven van de Walmart-keten maakten er op vijf jaar tijd een opgemerkte kunstplek van.

Lieven Bertels (46) moest eerst eens opzoeken waar Bentonville precies lag toen hij dit voorjaar de vraag kreeg of het niets voor hem was. ‘Aan mijn omzwervingen heb ik een internationaal netwerk overgehouden’, zegt hij. ‘Iemand tipte mij dat het Crystal Bridges Museum verder ging uitbreiden met een kunstcampus. Aangezien Arkansas niet zo centraal ligt en de organisatie nog jong is, heb ik toch even het internet geconsulteerd.’

Daar trof hij enkele overtuigende argumenten aan. Het museum was van een ­ambitieuze architectuur. Moshe Safdie, die ook het Yad Vashem Museum ontwierp, schikte de cluster gebouwen met zorg in een park van vijftig hectare. Voor dit project hadden de oprichters van de supermarktketen Walmart hun rijke kunstcol­lectie en een dotatie van één miljard euro ter beschikking gesteld. Sinds de opening in 2011 ontving het museum 2,7 miljoen ­bezoekers.

De werking kan bogen op 320 medewerkers. Dat is veel, maar er kon nog eentje bij, dacht Bertels: hijzelf. De man die bij ons de eerste artistiek directeur van het Concertgebouw in Brugge werd, verhuist in september naar Arkansas. Hij stopt voortijdig als artistiek en zakelijk leider bij culturele hoofdstad Leeuwarden Fryslân 2018.

‘Daar kwam ik in 2015 terecht,’ zegt ­Bertels, ‘toen Leeuwarden net de titel in de wacht had gesleept. Voordien was ik vier jaar directeur van het Sydney Festival in Australië. Het programma voor Leeuwarden is klaar. Het meeste energie heb ik gestoken in een internationaal theaterfestival en in een kunstproject. Elf artiesten hebben in elke stad van de Elfstedentocht een kunstwerk gemaakt. Dat blijft een permanente beeldenroute. Verder zijn er veel grassroot-initiatieven. Nu het programma klaar is voor uitvoering, kan ik het festival teruggeven aan de Friezen.’

Opgewerkt tot geheimtip

Arkansas staat niet meteen bekend als de hotspot van het kunstgebeuren. Nochtans bracht Artnews onlangs een feature over hoe Crystal Bridges zich op vijf jaar tijd had opgewerkt tot geheimtip. Bertels: ‘In New York dacht men eerst dat het een vanity project was, een privé-initiatief van de oprichters van Walmart. De familie investeert in kunst, maar ook in onderwijs en sociale projecten. Zo wil ze er toe bijdragen dat Arkansas geen fly-over state is, een staat waar je overheen vliegt omdat er niets te beleven valt. Het is een succes geworden. Het museum haalt 600.000 bezoekers per jaar. De collectie van Alice Walton is natuurlijk fenomenaal.’

Walton specialiseert zich in Amerikaanse kunstenaars (of artiesten die zich in Amerika gevestigd hebben). Ze heeft topstukken uit de vroege koloniale periode, maar liet zich de jongste jaren aardig gelden op de markt van de hedendaagse kunst. In de collectie zit werk van John Baldessari, James Turrell, Mark Rothko en Andy Warhol. Ze kocht een werk uit de Flag-reeks van Jasper Johns (30 miljoen euro) en Jimson weed van Georgia O’Keeffe (37 miljoen ­euro). Wie naar binnen gaat, moet tussen de spinnenpoten van Louise Bourgeois’ monumentale Maman lopen. Binnen hangt een reusachtige versie van Hanging heart (gold/magenta) van Jeff Koons.

Ook op vlak van architectuur liet Walton van zich horen. De grootste Fly eye dome van Buckminster Fuller staat op het domein van Crystal Bridges. Enkele jaren geleden kocht ze een van de laatste woningen die Frank Lloyd Wright realiseerde. Het Bachman-Wilson-huis werd in New Jersey steen voor steen afgebroken en weer opgebouwd in Bentonville.

‘De derde generatie van de Waltons wil niet meer alleen op de collectie werken, maar iets doen dat dichter bij hen ligt’, zegt Bertels. ‘Daarom hebben ze in Bentonville de kaasfabriek van Kraft gekocht, een site van 63.000 vierkante meter. Daar, op wandelafstand van Crystal Bridges, komt een kunstcampus. Die opereert op de grens tussen beeldende kunst, muziek, theater en multimedia. Aan mij is gevraagd om die uit te bouwen. Mijn eerste opdrachten zijn om de verbouwing op te volgen en artiesten aan te trekken voor residenties.’

We durven te hopen dat Bertels niet op de loonlijst van Walmart staat. Het bedrijf staat, ondanks 8.500 ‘supercenters’ in vijftien landen, bekend om zijn lage lonen.