‘600 kinderen in India uit kinderarbeid gehaald’
Tiener kapt kasseien in Budhpura, Rajasthan. Foto: yd

Na twee jaar is het nog altijd wachten op het beloofde ‘Fonds Eerlijke Natuursteen’. Intussen verandert er wel iets in schandvlek Budhpura, met hulp van een Belgisch bedrijf.

Kinderarbeid, moderne slavernij, ronduit onveilige en onhygiënische arbeidsomstandigheden, ... Het werk in de granietgroeves in Zuid-India - voor export naar onder meer België - is geen pretje. Dezelfde schrijnende toestanden werden eerder ook al blootgelegd in de zandsteenwinning in onder meer Budhpura, Rajasthan. Daar komen de meest populaire kasseien vandaan die op de Belgische markt worden verkocht. Twee jaar geleden trok De Standaard naar Budhpura en legde er in een onderzoeksreportage de wantoestanden vast.

Na die reportage beloofde de sector van natuursteenbedrijven, onder meer op aandringen van Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA), een ‘Fonds Eerlijke Natuursteen’ op te richten. Ook lokale overheden, zoals de stad Gent, gingen op zoek naar een manier om alleen nog ‘cleane’ natuursteen aan te schaffen voor de heraanleg van straten of pleinen.

Hoe ver staat het intussen met dat fonds? ‘We hopen binnenkort klaar te zijn met de oprichting van het fonds’, zegt Toon Huijps, coördinator van het fonds en ex-directeur van het Nederlandse natuursteenbedrijf Michel Oprey & Beisterveld.

Waarom duurt het zo lang? Huijps: ‘Om een zo groot mogelijk draagvlak te creëren, hebben we ervoor gekozen om met alle partijen rond de tafel te gaan zitten: Febenat (de federatie van natuursteengroothandelaars), ngo’s, vakbonden en de overheid. Elkeen heeft zijn visie. We zitten intussen aan het zevende conceptplan. Over heel wat zaken zijn we het al eens. Er is bijvoorbeeld een gedragscode opgesteld, gebaseerd op de richtlijnen van de Internationale Arbeidsorganisatie. Daar wijken we niet van af.’

Iedereen is het ook eens om onafhankelijke audits van de productieketen te laten uitvoeren, van de groeves tot de export, alleen is nog de vraag: door wie? ‘We moeten nog beslissen met welke auditbureaus we in landen zoals India en China zullen samenwerken’, zegt Huijps. ‘De overheid verwacht dat van ons, maar niet elk bureau heeft kennis van de natuursteensector.’

Welke Belgische bedrijven het fonds zullen spijzen en zich zullen engageren, is ook niet nog bekend. ‘We hebben op dit moment nog geen enkel engagement van een bedrijf gevraagd’, zegt Huijps. ‘Daarvoor is het te vroeg. Uiteraard is het een utopie te denken dat we van bij het begin alle bedrijven kunnen overtuigen. Er zijn altijd voorlopers - zoals Beltrami of Marshalls - die op de kar springen. In Nederland, waar de overheid een gelijkaardig initiatief trekt, denkt men aan een heffing voor alle natuursteenbedrijven. Daar hebben we het hier nog niet over gehad.’

De kans bestaat overigens dat het Belgische fonds en het Nederlandse initiatief nog zullen versmelten. ‘De Belgische en Nederlandse markt alleen zijn te klein om in landen zoals India het verschil te kunnen maken. We bekijken of en hoe we kunnen samenwerken’, zegt Huijps. Maandag steken de initiatiefnemers in beide landen daarvoor de koppen samen.

Nieuwe scholen zijn opengegaan

Intussen verandert er wel al wat op het terrein, vooral in Budhpura (Rajasthan). Het West-Vlaams bedrijf Beltrami werkt er sinds 2014 met de lokale ngo Manjari én met steun van Stop Kinderarbeid (een coalitie van Nederlandse ngo’s) om ‘child labour free zones’ te installeren. Bedoeling van het project is vooral om via huis-aan-huisbezoeken gezinnen te overtuigen hun kinderen naar school te sturen, om meer gezinnen aan een ziekteverzekering te helpen en om hen in een alternatief inkomen te voorzien zodat ze niet meer van de steenkapperij afhankelijk zijn.

Uit een kritische review van Stop Kinderarbeid, van april dit jaar, moet blijken dat er vooruitgang wordt geboekt. Bij de start van het project ging volgens Manjari de helft van de kinderen in de negen dorpen rond Budhpura niet naar school, ongeveer 1.000 kinderen. Geschat werd dat bijna de helft van hen kasseien kapte, en nog eens de helft van hen thuis bleef om voor hun jongere broertjes of zusjes te zorgen. Volgens het rapport slaagde Manjari er de voorbije drie jaar in om 593 kinderen uit de kinderarbeid te halen en te voorkomen dat nog eens 361 kinderen vroegtijdig school verlieten (om te gaan werken).

‘600 kinderen in India uit kinderarbeid gehaald’
Een schooltje in Budhpura. Foto: yd

Voor het project startte waren er vijf scholen in de negen dorpen, waarvan er maar één open was. Vandaag zijn er zeven scholen - zes basisscholen en een middelbare school - en zijn ze allemaal open. Dat is vooral te danken aan de rekrutering en inzet van (vrijwillige) leerkrachten. 90 tot 95 procent van de kinderen van 6 tot 9 jaar is nu op een school ingeschreven, bij kinderen van 10 tot 14 jaar is dat 60 procent.

Verleiding om te werken blijft groot

Dat een kind op school ingeschreven is, wil evenwel nog niet zeggen dat het elke dag naar school gaat. De verleiding om stenen te kappen is nog altijd groot, het risico op ‘dropout’ ook. ‘Elke kans om geld te verdienen is voor kinderen een hindernis om naar school te blijven gaan, wanneer een 8-jarige 100 tot 150 roepie (2 dollar) per dag kan verdienen’, zo staat in het rapport. Zeker voor al wat oudere kinderen is de verleiding groot. Zij weten al wat het is om geld te verdienen, hebben er vaak al kledij, alcohol of tabak mee gekocht, en willen dat blijven doen.

Daarbij komt dat leerkrachten nog al te vaak niet gemotiveerd zijn en dat scholen niet goed uitgerust zijn. Na de middag gaan veel kinderen weer naar huis omdat ze op school geen water krijgen. Zeker voor oudere meisjes is het gebrek aan sanitair een drempel.

Conclusie van het rapport: er zijn een pak meer kinderen op school ingeschreven, en dat is goed nieuws, maar om te spreken van een structurele bewustwording en gedragsverandering is het te vroeg. De financiële situatie van gezinnen is nog niet verbeterd, waardoor het knokken blijft om hen ervan te overtuigen hun kinderen naar school te sturen.

Bram Callewier van Beltrami is blij met de geboekte vooruitgang, ook al beseft hij dat die broos is. 'We zijn altijd van oordeel geweest dat het nodig was om iedereen bij het project te betrekken, ook de lokale handelaren van Budhpura die tot voor enkele jaren nog deden alsof er geen kinderarbeid was. Het was nodig om met de duivel te gaan spreken omdat iedereen in Budhpura doordrongen moet zijn van het bewustzijn dat kinderarbeid niet kan en dat kinderen naar school moeten gaan. Dan alleen kunnen we op de lange termijn resultaat boeken. Wij gaan dit project niet alleen kunnen blijven sponsoren (samen met het Britse bedrijf London Stone). Het is voor drie jaar verlengd, tot en met 2019. En ook daarna gaan wij er zeker nog onze schouders onder zetten. Maar ik hoop op een groter draagvlak.'