Barcelona, centrum van het Spaanse jihadisme
Foto: AFP

Analisten zijn allesbehalve verrast dat Barcelona het doelwit is geworden van een terroristische aanslag. De stad staat al jaren bekend als het centrum van het Spaanse jihadisme.

Op 11 maart 2004 kwamen 192 mensen om het leven toen bommen ontploften op vier pendeltreinen in de Spaanse hoofdstad Madrid. De aanslag was het werk van een terreurcel gelinkt aan Al Qaeda.

Hoewel de voorbije jaren in propagandafilmpjes van Islamitische Staat geregeld opgeroepen werd tot herovering van ‘Al-Andalus’, het zuidelijk deel van Spanje dat eeuwenlang in islamitische handen was, bleef Spanje sindsdien echter gespaard van jihadistische terreur.

Dat heeft het vooral te danken aan snel en doortastend optreden van de veiligheidsdiensten. In juni berichtte de krant El País, die vertrouwelijke documenten kon inkijken, dat ruim 1.000 potentiële jihadisten op de radar staan van de Spaanse veiligheidsdiensten.

Tussen 2013 en 2016 werden in Spanje 178 radicale moslims opgepakt die verdacht werden van terrorisme. Uit een rapport van de denktank Real Instituto Elcano dat eerder dit jaar werd gepubliceerd blijkt dat ruim een kwart van die arrestaties plaatsvond plaats in Barcelona.

Volgens analist Carola García-Calvo heeft een en ander te maken met de grote migrantengemeenschap in de stad en zijn omgeving. ‘Spanje heeft niet zo heel veel migranten van de tweede generatie, behalve in de regio Barcelona. We weten dat migranten van de tweede generatie veel vatbaarder zijn voor jihadistische standpunten omdat ze kampen met een identiteitscrisis. Ze voelen zich niet Frans of Spaans, maar voelen evenmin betrokkenheid bij het thuisland van hun ouders of grootouders.’

De Spaanse krant El Mundo ziet ook een andere reden waarom het jihadisme goed kan gedijen in Catalonië. ‘De Catalaanse autoriteiten hebben hun electorale belangen, gekoppeld aan hun streven naar onafhankelijkheid, soms zwaarder laten wegen dan de nationale veiligheid’, luidt het.

Ook El Pais ziet een link met de politieke situatie in de Spaanse regio. ‘Catalaanse politici moeten terugkeren naar de werkelijkheid. De strijd tegen het terrorisme vereist een maximale samenwerking tussen het Catalaanse bestuur en Madrid.’

Andere regio’s in Spanje waar veel radicale moslims zitten zijn Madrid en Ceuta en Melilla, de twee Spaanse enclaves op de Noord-Afrikaanse kust bij Marokko.

Ongeveer 45 procent van de Spaanse jihadisten die sinds 2013 werd opgepakt, bezit de Spaanse nationaliteit. Opvallend was ook dat 9 op de 10 verdachten in Spanje geradicaliseerd waren. Het ging dus niet om teruggekeerde Syriëstrijders, hoewel het gros van hen wel begon te radicaliseren door de Syrische burgeroorlog.