Erdogan stuurt nachtpatrouilles rond in Istanbul
De Turkse president Erdogan. Foto: REUTERS

386 ‘buurtwachters’ (of bekçi) gaan vanaf vandaag aan de slag in Istanbul. Groepen gewapende burgers moeten er ’s nachts de politie bijstaan. Sommigen stellen zich vragen bij die ontwikkeling.

Ze dragen lichtere hemden en hebben de bijnaam ‘nachtarenden’ gekregen. Volgens het Turkse staatsagentschap Anadolu beginnen 386 buurtwachters vanavond aan hun eerste rondje door de wijken van Istanbul. Van zonsondergang tot zonsopgang. Verwacht wordt dat de ploegjes ‘voortaan in elke wijk’ aanwezig zullen zijn. 314 anderen zijn nog in training.

Nooddecreet

Het systeem van ‘buurtwachters’ die ’s nachts wijken bewaken werd in 1985 opgezet in Turkije. Het verdween in de jaren negentig als deel van een modernisering van de politie. Maar in april dit jaar kondigde de regering van president Erdogan aan dat het meer dan 7000 mensen wil aannemen als buurtwachters. De regering gebruikt daarvoor een nooddecreet.

Volgens het regeringsgezinde nieuwsmedium Daily Sabah moeten de wachten functioneren als ‘informele public relations officieren’. Door hun nauwe relatie met de wijkbewoners zouden ze informatie kunnen aanleveren in het kader van terrorismebestrijding. Andere nieuwsbronnenbenadrukken vooral hoe de politiechef van Istanbul, Mustafa Caliskan, buurtwachters opriep om hun wapen zonder aarzeling te gebruiken.

De buurtwachten hebben meestal pistolen of AK-47-geweren. Dit in tegenstelling tot vroeger, toen ze alleen fluitjes droegen. De nieuwe buurtwachten kregen ook een korte opleiding van de politie. De enige voorwaarde om aan de slag te kunnen als ‘bekçi’ is een diploma van de lagere school.

Waarschuwing

Ongetwijfeld is het plan een opsteker voor Erdogans achterban, waaronder veel werkzoekende en laagopgeleide jongeren. Meer dan 8.000 kandidaten kwamen af op de vacatures en de regering beloofde eerder al om het statuut beter te verlonen. Turkije heeft ook af te rekenen met aanslagen van IS-aanhangers.

Maar er zijn ook bezorgde stemmen. In Bïrgun, een links onafhankelijk blad uit Istanbul, uitten enkele burgers hun wantrouwen. Ze vrezen dat de nachtwacht een nieuwe ‘morele politie’ wordt om conservatieve gedragscodes af te dwingen. Yucel Sayman, professor in de rechten aan de Universiteit van Istanbul en de Ticaret Universiteit, zegt dat de buurtpatrouilles een manier kunnen zijn om de greep van de AKP-partij te versterken, en informatie over tegenstanders te verzamelen. ‘Je kunt bezorgd zijn omdat dit systeem net opduikt nu politieke discussies voeren bijna onmogelijk is’.

Bovendien zijn er volgens Sayman al heel wat bewakingscamera’s aanwezig in de straten. ‘De wachten hebben dus een andere betekenis’, besluit hij.

Strijd tegen de PKK

Helemaal nieuw zijn de buurtwachten niet. In het zuidoosten van Turkije, waar het gewapend conflict tussen het Turkse leger en de Koerdische afscheidingsbeweging PKK opnieuw escaleert, zijn de buurtwachten al meer dan een jaar actief. Nu wordt het systeem dus uitgerold over heel Turkije.

Veiligheidsanalist Metin Gurcan wijst op een extra probleem met wat hij de ‘grootste paramilitaire organisatie’ van het land noemt. ‘Hoe langer die burgerwachten opereren, hoe minder effectief het systeem wordt’, zegt hij. Dat komt omdat ‘wachters’ in de dorpjes vaak excessief geweld gebruikten, waardoor de relatie met de bevolking verzuurde. ‘Als ze niet stevig gecontroleerd worden, kunnen buurtwachten deel van het probleem worden in plaats van de oplossing.’