Eerste transgeen dier is opgegeten

Wetenschappers hadden het al veel eerder verwacht, maar nu is het zo ver: het eerste genetisch gewijzigde dier, een zalm, ligt in de viswinkel. Zonder etiket.

De Amerikaanse firma AquaBounty Technologies meldt dat ze al zo’n vijf ton genetisch gewijzigde zalmfilets verkocht heeft. Die zijn op Canadese borden terechtgekomen. Ze gingen 10 euro per kilogram, vertelde bedrijfsleider Ron Stotish, maar hij wou niet zeggen wie zijn eerste klant was. De Canadese wetgeving vereist niet dat de vis apart gelabeld wordt als GGO, genetisch gewijzigd organisme.

Het was een lange lijdensweg van lab naar pan. De vis bestaat al sedert 1989, maar bleef al die tijd in wettelijk niemandsland dobberen. De onderzoekers hadden in een atlantische zalm het groeihormoon-gen ingesplitst van een chinookzalm (biologisch gezien niet alleen een andere soort, maar ook een ander genus). Daar kwam nog een regelgen bovenop uit een Amerikaanse puitaal. Het resultaat is een zalm die groeihormoon blijft aanmaken, laag maar gestaag. Hij groeit dubbel zo snel als wilde zalm en is daardoor al na anderhalf jaar marktrijp, waarbij hij minder voer per kilogram verbruikt.

Huiverachtig

Een kwarteeuw lang moesten AquaBounty en een paar andere firma’s allerlei overheden zien te overtuigen dat de genetische wijziging geen andere effecten had dan snellere groei, en dat vis noch consument noch milieu er nadelige effecten van zouden ondervinden, nu niet en in de volgende generaties niet. Al die tijd flirtten ze met het faillissement.

Voor de talrijke geneesmiddelen die onderhand met gentechnologie gemaakt worden, waaronder insuline en veel vaccins, waren die toelatingen telkens binnen maanden gepiept, maar voor producten die we via ons bord naar binnen krijgen, zijn we veel huiverachtiger. Eind 2015 besliste de Amerikaanse overheid (de Food and Drug Administration, FDA, die ook de geneesmiddelen registreert) dat de zalm op de markt mocht komen. Dat was volle vijf jaar nadat diezelfde FDA had beslist dat de vis geschikt was voor consumptie. Half 2016 volgde het Canadese ministerie van Volksgezondheid: ‘De ggo-zalm is even veilig en voedzaam als conventionele zalm.’ In beide landen moet het etiket niet vermelden dat het om een transgeen product gaat.

Tegenstanders proberen via processen, wetsvoorstellen en druk op supermarkten de introductie van de ‘fake fish’ nog te vertragen. Wat in de VS voorlopig lukt – ook al zou de zalmkweek ‘American jobs’ opleveren, zo kaatste de firma fijntjes terug. Nu worden de vissen in Panama gekweekt, in tanks. Zo kunnen ze niet ontsnappen en kruisen met wilde vis, en staan ze minder bloot aan ziekteverwekkers en parasieten. ‘Blij dat zij de spits afgebeten hebben’, zei James West, onderzoeker aan de Vanderbilt Universiteit en oprichter van het bedrijfje AgGenetics, aan de redactie van Nature. AgGenetics werkt aan transgene runderen voor consumptie. ‘Als die zalm niet op de markt geraakt was, had dat de transgene veeteelt voor een generatie onmogelijk gemaakt.’