Een Europese minister van Financiën is nog niet voor morgen
Foto: belga

Merkel en Macron maakten zich gisteren sterk voor een Europese minister van Financiën. Maar zo simpel is dat niet.

Wat is er precies gezegd door Angela Merkel en Emmanuel Macron?

Dat ze open staan voor de aanstelling van een Europese minister van Financiën en een gezamenlijke begroting voor de eurozone. Dat is een voorstel van Macron, en Merkel sprak er haar steun voor uit. ‘We zijn het erover eens dat de eurozone gestabiliseerd moeten worden, en verder uitgediept’, voegde Merkel er nog aan toe.

Wat zou de taak worden van zo’n minister?

Dat is de grote vraag. Het idee kan op heel veel verschillende manieren worden ingevuld, zegt Carsten Brzeski, de Europa-watcher van ING. ‘Iedereen verstaat er iets anders onder. De meest eenvoudige uitleg is dat er een vaste voorzitter komt van de eurogroep. Dat plan is al eerder geopperd, en de mogelijkheid doet zich voor als het mandaat van de huidige voorzitter Dijsselbloem binnenkort afloopt’.

Het voorzitterschap van de eurozone is nu een puur formele zaak, maar de functie zou kunnen uitgebreid worden met meer bevoegdheden dan alleen de agenda opstellen en de vergaderdata bepalen.

Maar er zijn ook voorstanders van een andere invulling van het begrip. Zij willen een Europese economische regering optuigen, die veel meer bevoegdheden zou krijgen om lidstaten in het begrotingsgareel te houden. Via het Europees semester moeten lidstaten nu een goedkeuringsstempel krijgen van de Europese Commissie krijgen voor hun begroting. Er gaan stemmen op voor een hardere aanpak: Europa zou dan op voorhand de krijtlijnen bepalen, zoals het toegestane tekort, en de lidstaten zijn alleen nog bevoegd voor de concrete invulling.

En wat moeten we verstaan onder een begroting voor de eurozone, waarover ook gesproken werd?

Ook dat is verre van duidelijk. De Europese Commissie heeft nu een eigen begroting, de eurozone niet. Wel is er een stabiliteitsmechanisme voor de lidstaten van de eurozone, het ESM. Dat is bedoeld voor financiële crisissituaties. ‘Je kan een stap verder gaan’, zegt Brzeski, ‘en ook geld beschikbaar maken voor bijvoorbeeld investeringen en de bestrijding van jeugdwerkloosheid. Die zaken zitten voor een stukje nu wel in de begroting van de Commissie, maar de eurozone wordt belangrijker, vooral als gevolg van de Brexit. Je kan denken aan een ESM 2.0. Maar de vraag is dan waar het geld voor die begroting vandaan zal komen. Gaan de Duitsers betalen om de Spaanse jeugdwerkloosheid aan te pakken? Je loopt telkens aan tegen de vraag hoeveel soevereiniteit de lidstaten willen opgeven in ruil voor solidariteit’.

Hoe haalbaar zijn al die plannen eigenlijk?

Op korte termijn zal het er zeker niet van komen. Daarvoor zijn de juridische problemen veel te groot. Om te beginnen is er al het probleem dat veel van de bovenstaande plannen niet haalbaar zijn binnen de huidige Europese regels. Om alle plannen tot uitvoering te brengen zou er een verdragswijziging nodig zijn, zegt Karel Lannoo, de ceo van de Europese denktank CEPS. ‘Ik ben daar voorstander van, maar het betekent wel dat we voor jaren vertrokken zijn. Merkel heeft al eens gezegd dat een verdragswijziging voor haar geen taboe is. Maar het lijkt me verstandig om eerst de Brexit af te werken voordat we daarover nadenken’.

Een ander probleem is dat de landen van de eurozone niet dezelfde zijn als die van de Europese Unie. Als de eurozone snel vooruit wil, dreigt er een Europa met twee snelheden te ontstaan. Dat kan landen die niet snel vooruit willen, zoals Polen, verder van Europa verwijderen. ‘Terwijl je na de Brexit juist een kans hebt om die landen toch nauwer bij de monetaire unie te betrekken’, zegt Lannoo.

De Duitsers waren toch altijd tegen meer Europese solidariteit?

Dat zijn ze nog altijd. In de verkiezingsprogramma’s van de Duitse partijen vind je niets over deze problemen terug. Ook niet bij Merkels partij, de CDU. ‘Veel zal afhangen van de uitslag van de Duitse verkiezingen’, zegt Brzeski. ‘Als de sociaal-democratische SPD weer in de regering komt, zijn dit soort plannen wat makkelijker haalbaar. Maar met de liberalen is het helemaal uitgesloten. En Merkel klinkt nu wel heel pro-Europees, ze weet ook dat het bij haar achterban eigenlijk niet goed valt.’

Als het allemaal zo moeilijk is, waarom begint Macron er dan telkens weer over?

‘Om maar wat te zeggen’, vermoedt Lannoo. ‘Het heeft allemaal niet veel te betekenen. Deze discussie is al heel lang bezig, en zolang er geen verdragswijziging komt, valt er weinig aan toe te voegen’. De Franse uitspraken zijn ook vrij dubbelzinnig, stipt Lannoo aan, want de Fransen willen zelf eigenlijk liever niet dat Brussel iets over hun begroting te zeggen heeft. Ze behoren ook tot de grootste begrotingszondaars binnen de eurozone. ‘Pas als Macron in eigen land zijn zaakjes op orde weet te krijgen, zullen de Duitsers misschien naar hem luisteren’, denkt Brzeski.