Slecht slapen is een voordeel
Een Hadza-man doet een dutje. Foto: David Samson

Mensen die aan slapeloosheid lijden, hebben hier wellicht geen boodschap aan, maar ’s nachts wakker liggen was ooit een groot voordeel.

Slapen is gevaarlijk. U kunt aangevallen worden door gevaarlijke dieren of mensen met slechte bedoelingen. Enfin, dat was vroeger zo, toen we nog met z’n allen jager-verzamelaars waren.

Ze bestaan vandaag nog, die jager-verzamelaars. Onder meer in Tanzania. Het is in het noorden van dat land, bij het Hadza-volk, dat wetenschappers van de Amerikaanse Duke University onderzoek hebben gevoerd naar natuurlijke slaappatronen.

De Hadza leven in groepjes van 20 tot 30 mensen. Overdag scheiden de wegen van de mannen en de vrouwen, wanneer ze respectievelijk gaan jagen en verzamelen. ’s Nachts komen ze samen op dezelfde plek, om samen, jong en oud door elkaar, te slapen. ‘Hun levensstijl staat het dichtst bij ons verleden als jager-verzamelaars’, zegt onderzoekster Alysse Crittenden. ‘De Hadza slapen op de grond, in een omgeving waar licht en temperatuur niet geregeld kunnen worden.’

Een wakkere is zelden alleen

In de studie kregen 33 gezonde volwassenen, gedurende 20 dagen, een soort horloge om dat ’s nacht elke beweging waarnam. Opvallend: in de 220 nachtelijke uren die men zo geobserveerd heeft, waren er slechts 18 minuten waarin alle volwassenen simultaan aan het slapen waren. Gemiddeld was een derde (!) van de groep wakker of slechts heel licht aan het slapen.

‘En onze studie hield dus enkel rekening met de gezonde volwassenen. We hebben geen metingen gedaan bij kinderen of bij zieke mensen’, aldus onderzoeker David Samson. Met andere woorden: het is best mogelijk dat er altijd, élke minuut, minstens één iemand wakker is.

Leve de oudjes

Wat leren we hier nu uit? Dat het klassieke patroon van slechter slapen op oudere leeftijd wellicht een evolutief voordeel betekende. Want in de Hadza-studie bleken de ouderen - vijftig- en zestigjarigen - bijzonder nuttig ’s nachts, omdat zij vroeg wakker werden. Ze compenseren voor de jongere volwassenen die later gaan slapen maar ook later wakker worden.

Het is wat de onderzoekers de ‘poorly sleeping grandparent hypothesis’ noemen. Die theorie stelt dat de mens tot voor kort (tot de laatste paar duizend jaar) in groep sliep, met gemengde leeftijden, waardoor er op verschillende tijdstippen wel iemand wakker zou zijn. Met de kort slapende grootouders als cruciale pionnen. De Hadza wijzen niemand aan om de wacht te houden, omdat dit in natuurlijke omstandigheden niet nodig blijkt te zijn.

Met dit onderzoek hopen de wetenschappers meer inzicht te krijgen in de ‘slaapproblemen’ die oudere mensen rapporteren. ‘Misschien is er helemaal niets mis met deze patiënten. Wat we vandaag een medisch probleem noemen, is misschien een overblijfsel van onze evolutie, toen dit probleem nog een voordeel was’, aldus onderzoeker Charlie Nunn.