Fotograaf beroemdste aap-foto zit aan de grond
Wie heeft de rechten op deze foto? Foto: (we wachten op de gerechtelijke uitspraak)

Als een aap met een fototoestel speelt en op het knopje drukt, van wie is de foto dan? Een vraag die na jaren van gerechtelijke procedures nog altijd niet beantwoord is in de VS. Nu mag een hof van beroep in Californië zich over de zaak buigen. De fotograaf – of moeten we hem gewoon de eigenaar van het toestel noemen? – heeft ondertussen moeite om de eindjes aan elkaar te knopen.

Het verhaal achter de bewuste foto begon toen de Britse freelance fotograaf David Slater in 2011 naar de wouden van Indonesië trok om beelden te schieten van de fotogenieke kuifmakaken daar. Tijdens een van zijn sessie gaf hij de apen doelbewust de kans met zijn fototoestel te spelen. Een van de dieren maakte daar gewillig gebruik van en schoot enkele beelden. Tussen de vele onbruikbare beelden ook een paar foto’s van een aap die grijzend in de lens kijkt. ‘Elke fotograaf droomt van zo’n beeld’, zegt Slater in een interview met The Guardian.

Aanvankelijk leek het avontuur in Indonesië ook goed uit te draaien voor Slater en hij verdiende een paar duizend pond aan de foto’s. De selfie haalde de cover van zijn boek Wildlife personalities. Veelbelovend allemaal, tot Slater aan de online encyclopedie Wikipedia en technologiesite Techdirt vroeg om de beelden van hun sites te halen omdat ze die gebruikten zonder zijn toestemming. Wikipedia en Techdirt weigerden. Hun argument was dat er helemaal geen copyright op de beelden rustte, aangezien ze genomen waren door een aap.

Fotograaf beroemdste aap-foto zit aan de grond
Smile! Foto: caters news agency

Een redenering waar het Amerikaanse bureau voor copyrights het niet mee eens was, maar toen sprong de dierenrechtenorganisatie PETA op de kar. PETA spande een proces aan tegen Slater om te laten vastleggen dat het copyright wel degelijk aan de 6-jarige mannetjesaap Naruto toebehoort. PETA haalde het niet, want de rechter oordeelde in 2016 dat dieren volgens de geldende wetgeving geen copyright kunnen claimen – het zijn nu eenmaal dieren, aldus de rechter. Maar daar liet PETA het niet bij zitten en de organisatie ging in beroep tegen die uitspraak. Een beroep dat nu in Californië behandeld wordt.

Juridische spitstechnologie

Tijdens de hele weg die de zaak al heeft afgelegd, zijn er ondertussen een paar interessante juridische vragen opgedoken, vragen waar ook de beroepsrechters bijde zitting gisteren bleven bij hangen.

Zo is er de vraag of PETA in een juridisch geschil wel kan optreden in naam van Naruto. Er moet immers een duidelijke band zijn tussen de persoon die een zaak aanspant en de persoon (of in dit geval het dier) waarover die zaak gaat. En dat lijkt PETA niet voldoende aangetoond te hebben. Ze zijn relatief laat in de dans gesprongen en het is een Amerikaanse organisatie, terwijl Naruto in Indonesië woont. Tegenstanders weten het wel: PETA gebruikt de zaak niet zozeer om Naruto te helpen, maar eerder om zijn eigen acties en doelstellingen onder de aandacht te brengen.

En er bestaat zelfs twijfel of PETA de juiste aap voor ogen heeft in deze zaak: volgens Slater is het dier op de foto een wijfje van 4 jaar oud, geen mannetje van 6 jaar.

Ruzie

Wie eventueel wel een duidelijke band met het dier zou kunnen aantonen, is Antje Engelhardt, een Britse wetenschapper die Naruto al van bij haar geboorte kent en volgt. Zij sloot zich bij de rechtszaak PETA aan in de hoop dat eventuele opbrengsten later ten goede zouden komen aan Naruto en de andere apen in Indonesië. Engelhardt liet de zaak echter schieten. Waarom precies was niet helemaal duidelijk, maar dat er een haar in de boter zat mag duidelijk zijn: toen Engelhardt langs wou gaan bij de advocaat van PETA, belde die de politie en werd Engelhardt gearresteerd.

Een ander juridisch vraagstuk is de kwestie welke schade de aap nu precies geleden heeft. Louter een inbreuk tegen het copyright, betekent nog geen echte schade. En aangezien het een aap is, is hij ook geen inkomen misgelopen. Zijn reputatie is niet geschaad en zijn algemeen welzijn is er niet slechter op geworden. Om nog maar te zwijgen van de vraag wat er met het copyright zou gebeuren mocht Naruto komen te overlijden. Gaat dat dan naar de nakomelingen van de aap? En hebben buitenechtelijke kinderen – Naruto is niet gehuwd – daar geen recht op? Moeilijk allemaal.

Arme fotograaf

Fotograaf beroemdste aap-foto zit aan de grond
Davd Slater. Foto: rr

En fotograaf David Slater ondertussen? Die ziet het allemaal met lede ogen aan. De inkomsten die hij uit de beelden haalde, droogden op toen Wikipedia en andere sites zijn foto’s gratis gingen gebruiken. ‘Ik zou comfortabel moeten kunnen leven van de opbrengst van die foto’s, maar dat is niet het geval’, zegt hij aan The Guardian. In plaats van te rentenieren, heeft Slater moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Hij heeft niet genoeg geld om naar Californië te vliegen en daar de rechtszaak zelf bij te wonen. Hij heeft geen geld meer om camera’s te kopen op zijn advocaat te betalen zegt hij. ‘Ik probeer het nu als tenniscoach’, zegt hij. ‘Ik denk zelfs om honden uit te laten tegen betaling.’

(Bronnen: LA Times, The Guardian, The Hollywood Reporter, Legal Solutions Blog)