De klimaatverandering brengt moordende bosbranden met zich mee
De brand ontstond na een blikseminslag, de vuurzee verspreidde zich ‘met razende snelheid’. Foto: afp

Door de klimaatverandering duurt op het Iberisch schiereiland de zomer elk jaar een dag langer. Vooral juni wordt warmer. De symptomen: moordende bosbranden in Portugal, nu al een hittegolf in Spanje.

Van een flinke bosbrand schrikt in Portugal niemand op. Bijna elk jaar branden honderden hectaren bossen af. Maar wat er afgelopen weekeinde in het centrum van het land gebeurde, was van een andere orde: in nauwelijks enkele uren tijd stierven minstens 61 mensen in het vuur. De branden waren zo hevig en verspreidden zich zo snel dat in hun wagen vluchtende slachtoffers ingesloten raakten en levend verbrandden. Ze konden geen kant meer uit.

De klimaatverandering brengt moordende bosbranden met zich mee

‘De grootste tragedie met mensenlevens in jaren’, noemde de Portugese premier, Antonio Costa, de ramp. Het is zeker een van de dodelijkste branden in de moderne geschiedenis van het land. In Europa is het de zwaarste bosbrand na die in La Forêt des Landes, in het zuidwesten van Frankrijk. Daar vielen in 1949 82 doden.

De branden rond Figueiro ontstonden zaterdagmiddag, meer dan waarschijnlijk door een blikseminslag, waarna het vuur zich ‘met razende snelheid’ verspreidde, aldus het ministerie van Binnenlandse Zaken. ‘Deze brand lijkt niet van deze wereld’, zei burgemeester Valdemar Alves van Pedrogao Grande. ‘Een inferno als dit hebben we nooit eerder gezien. Zeker twintig dorpen zijn getroffen.’ De omvang van de totale schade was gisteravond nog moeilijk in te schatten.

Klimaatverandering

Bosbranden horen bij Portugese zomers, maar deze komt wel erg vroeg in het jaar. Op het Iberisch Schiereiland is de zomer dit jaar dan ook erg vroeg begonnen. In centraal Portugal loopt de temperatuur al dagen op tot boven 40 graden en ook het centrum van Spanje kreunt onder een hittegolf.

Het is van 1981 geleden dat de extreme hitte zo vroeg op het jaar begon. Vooral scholieren kregen het vorige week zwaar te verduren. De meeste scholen hebben immers geen airco. Niet nodig, vindt de overheid, omdat het in de traditioneel warmste periode van het jaar schoolvakantie is. Maar als de zomers almaar vroeger beginnen en almaar warmer worden, is die logica niet meer vol te houden.

Deze vroege hittegolf doet opnieuw de vraag rijzen of er een verband is met de opwarming van de aarde. Klimatologen zijn altijd erg voorzichtig om een hittegolf meteen te koppelen aan de klimaatverandering. Maar Ricardo Garcia Herrera, hoogleraar Fysica van de Atmosfeer aan de universiteit van Madrid, aarzelt niet meer.

Hij ziet de zomers elk jaar een dag langer duren, zei hij op de Spaanse radio. ‘Het is begonnen in de jaren tachtig. Vooral in juni wordt het elk jaar warmer, stellen we vast.’ Herrera wijst naar de Atlantische Oceaan die opwarmt. Dat komt omdat er steeds meer CO2 in de atmosfeer zit. ‘En we dreigen in een vicieuze cirkel te komen. Omdat het warmer wordt, gebruiken we steeds meer airco’s en die stoten op hun beurt CO2 uit.’

Kosten verdubbelen

De universiteit van Barcelona kwam in maart dan weer met een studie waarin verbanden worden gelegd tussen de klimaatverandering en de intensiteit en het aantal bosbranden op het schiereiland. De onderzoekers koppelden ‘zones die in de zomer in vlammen opgingen’ aan klimaatindicatoren zoals droogte.

‘Er is een duidelijk verband tussen branden en droogte. En dat verband is nog meer uitgesproken in het nattere noorden van het schiereiland dan in het drogere zuiden, want daar heeft de vegetatie zich al aangepast aan het drogere klimaat.’

Ook Amerikaans onderzoek wijst uit dat ‘traditioneel nattere wouden’ in de toekomst meer risico lopen op grote branden, precies omdat ze nog niet aangepast zijn aan de toenemende droogte. De onderzoekers in Barcelona waarschuwen dat de brandweerdiensten zich hierop moeten voorbereiden. Vooral op preventievlak is nog veel werk te doen.

De Europese Commissie waarschuwt in een recent rapport dat de jaarlijkse kosten van de bosbranden alleen maar zullen toenemen. In het meer pessimistische scenario zullen de kosten meer dan verdubbelen. Vooral Portugal loopt het meeste risico. Nu staat Spanje nog op de tweede plaats, maar dat zal op termijn Italië worden.

Noodtoestand

In het getroffen gebied in Portugal is sinds gisteren de noodtoestand uitgeroepen. De dodentol kan nog hoger oplopen, want een aantal dorpen is volledig ingesloten door de vlammen. De brand woedt op vier plaatsen.

Portugal heeft de hulp ingeroepen van de EU, die de lidstaten heeft gevraagd blusmateriaal te leveren. Spanje en Frankrijk hebben al blusvliegtuigen gestuurd, maar door de enorme dichte rook is het zeer lastig om de toestellen in te zetten.