Als de werkelijkheid de karikatuur inhaalt

Morgenvroeg staat het vijfde seizoen van House of Cards op Netflix. Zit er nog iemand te wachten op een fictiereeks over een president die de gekste bokkensprongen maakt om aan de macht te komen en te blijven, nu de echte president nog veel gekkere bokkensprongen maakt?

Het is een probleem waar wel meer Amerikaanse fictiereeksen mee kampen. Dat Homeland op een vrouwelijke president had gerekend, dat kon u vanochtend al lezen. Dat Veep, een geestige HBO-reeks over een vrouwelijke vicepresident die er voortdurend een potje van maakt, zelfs scènes uit het script moest schrappen omdat ze in het echt gebeurden, dat had u desgewenst in The Washington Post kunnen lezen. Een van de scenaristen schreef in een column voor die krant over een idee dat hij eerst wat overdreven onnozel vond, maar er dan toch inschreef, en uiteindelijk weer schrapte omdat het de echte president overkwam: een schandaaltje met een golden shower. In het geval van Donald Trump ging het over plasseks tussen prostituees in een Russische hotelkamer.

House of Cards, waarvan het nieuwe seizoen dus morgen op Netflix staat, is nog vatbaarder voor dit fenomeen dan andere tv-series. De reeks gaat over Frank Underwood, een psychopaat van een politicus, en zijn vrouw Claire, even doortrapt en gruwelijk ambitieus als hijzelf. Beiden hebben werkelijk geen enkel moreel besef als het erop aankomt macht te verwerven en te behouden. De reeks is zo cynisch en chaotisch dat het soms bespottelijk wordt. Of beter: werd, want sinds Donald Trump in het Witte Huis zit, schrikt een mens eigenlijk nergens meer van.

Trump

Fake news, alternatieve feiten? Een president die nog voor zijn ontbijt al vijf van de pot gerukte tweets heeft verstuurd? Die zijn FBI-baas opzijzet omdat die op het punt staat te onthullen dat hij mee door staatsvijand Rusland in de Oval Office is geholpen? Een president die zijn schoonzoon tot zijn belangrijkste adviseur benoemt? Ook al hebben de Underwoods in seizoen vier de regels van de democratische rechtsstaat heel ver opgerekt om Claire zelf tot running mate te kunnen benoemen, veel van die fratsen zouden ze zelfs in House of Cards vast niet verzinnen. Dit vijfde seizoen was al helemaal geschreven en grotendeels opgenomen voor Trump werd verkozen. De hele ploeg zag daarna met stijgende verbazing hoe de werkelijkheid hun fictie steeds meer overtrof.

In de eerste aflevering van het nieuwe seizoen staat president Frank Underwood meesmuilend door het raam te kijken naar actievoerders voor de omheining van het Witte Huis die, het is haast te mooi om toeval te zijn, pancartes met opschriften als ‘Not my president’ vasthouden. ‘De mensen hebben geen idee wat goed voor ze is’, zegt hij tegen niemand in het bijzonder. Je hoort het Donald Trump bijna zeggen. Het centrale thema van dit vijfde seizoen is, nog meer dan voorheen, hoe president Underwood geen enkele tegenspraak meer duldt, en het ook wel ongeveer gehad heeft met de democratie. Dat doet ergens wel een belletje rinkelen.

Karikatuur

Hoofdrolspelers en uitvoerend producers van de reeks, Kevin Spacey en Robin Wright, maakten daar vorige week ook toespelingen op tijdens interviews voor de Amerikaanse late night talkshows. ‘We hebben enkele keren de scenario’s willen herschrijven omdat de dingen die we verzonnen in het echt aan het gebeuren waren’, zei Spacey. En Wright, half schertsend: ‘We hebben geen ideeën meer over voor seizoen zes, Donald Trump heeft ze allemaal al gestolen.’

Het klinkt als makkelijk scoren op de kap van een stuk aangeschoten wild met een blonde pruik, en je kunt je ook afvragen of Spacey gelijk heeft als hij zegt: ‘We worden hier alleen maar relevanter door.’ Dat is nog maar de vraag. Als je een karikatuur in het echte Witte Huis hebt zitten waarnaast de verzonnen karikatuur uit je reeks verbleekt, als zich in de Amerikaanse politiek elke dag weer nieuwe ontwikkelingen aandienen die niemand had zien aankomen, wie ligt er dan nog wakker van House of Cards?

Heel misschien kan dit ook in het voordeel van de reeks uitdraaien. Die kreeg vanaf seizoen twee immers steeds vaker de kritiek dat het de spuigaten uitliep met de wel erg machiavellistische aanpak en het grenzeloze cynisme in het fictieve Washington. ‘Het mag allemaal een beetje realistischer’, viel in nogal wat recensies te lezen. Die kritiek zul je nu niet vaak meer horen.