Turken keren België rug toe
Foto: Kristof Vadino
Het aantal Turken dat vanuit België emigreert, is de voorbije tien jaar sterk gestegen. Jongeren koesteren de droom om het in Turkije te maken.

In 2015 zijn 1.351 Turken vanuit ons land vertrokken, dubbel zo veel als vijftien jaar geleden. Tegelijk is het aantal Turken dat naar België migreert de voorbije tien jaar steeds verder gedaald. In die periode is het positieve migratiesaldo maar liefst vier keer kleiner geworden. Dat blijkt uit de meest recente cijfers van de federale overheidsdienst Economie.
Voorzichtigheid bij de interpretatie van de emigratiecijfers is nodig. Het gaat onder meer om Turkse uitwisselingsstudenten, arbeiders met een tijdelijk contract, of ­huwelijkspartners die na een scheiding terugkeren. Evengoed gaat het om Turken die naar een ander Europees land migreren.

Toch lijken de cijfers een veranderende migratiestroom tussen België en Turkije bloot te leggen. Turkije is een steeds aantrekkelijker immigratieland geworden, niet alleen voor de eerste generatie migranten die met pensioen is en back to the roots wil, maar ook bij de tweede of derde generatie. Jongeren die nog bij hun ouders wonen en de stap zetten, zouden zich doorgaans zelfs niet laten uitschrijven, waardoor ze niet eens in de statistieken opduiken.
Kwantitatief onderzoek over terugkeermigratie bestaat er niet. ‘Maar binnen de Turkse gemeenschap leeft de droom sterk, zeker bij jongeren’, bevestigt Zeynep Balci. Vier jaar geleden deed zij aan de Universiteit Antwerpen een kwalitatief onderzoek, onder de titel ‘De betovering van een thuisland’. ‘Het was verbazend makkelijk om jongeren te vinden die erover nadachten om naar Turkije te gaan, of al voorbereidingen troffen.’

Het stemgedrag van de Turkse diaspora in ons land bij het Turks referendum toont aan dat de aantrekkingskracht van Erdogan en het voorouderlijk thuisland sindsdien niet gedaald is. Of dat zich in de emigratiecijfers van 2016 en 2017 vertaalt, valt af te wachten. Turkije zit in woelige tijden. Mogelijk schrikken de spanningen daar af. Balci ziet wel enkele belangrijke terug­kerende factoren die jongeren uit België duwen en naar Turkije lokken.
‘De belangrijkste reden om te vertrekken, is dat ze hier nog altijd met discriminatie worden geconfronteerd, in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Ze zijn vaak hoger opgeleid, maar vinden moeilijk werk. Bovendien zijn hier onvoldoende culturele activiteiten die hen aanspreken, zoals Turkse comedy. Het sociale leven beoordelen ze doorgaans ook als monotoon.’
‘Typisch voor vrouwen is dat ze hier, in de eigen gemeenschap, te veel sociale controle ondervinden. Ze denken dat ze zich in Turkije vrijer zullen voelen en dat ze er makkelijk een partner zullen vinden die hen aanspreekt en op dezelfde golflengte zit.’
‘Tegelijk hebben ze de economische en politieke macht in Turkije zien groeien. Er liggen daar heel wat sociaaleconomische kansen, die willen ze grijpen.’

Maar dromen zijn bedrog, ondervond Balci. ‘Ik heb ook gepraat met jongeren die al vertrokken waren. Eenmaal ter plekke bleek het beeld dat zij over Turkije hadden, niet met de realiteit te stroken. In België voelen ze zich niet als Belg aanvaard, maar ginds als Turk evenmin. Connecties zijn er belangrijker dan een Europees diploma. Velen belanden er in callcenters, onder hun niveau. Of doen geen ervaring op.’

‘Ongeveer de helft van de mensen die ik daar heb gesproken, is al naar België teruggekeerd’, weet Balci. ‘Anderen willen terug, maar zitten er vast, omdat ze bijvoorbeeld al een partner of kinderen hebben. Slechts één iemand doet het echt goed.’
Dat is geen pleidooi om emigratie af te remmen of tegen te houden, zegt Balci. Maar het ontbreekt jongeren aan ondersteuning en begeleiding, zodat ze een geïnformeerde beslissing kunnen nemen. ‘Belgische bedrijven in Turkije zouden stageplaatsen kunnen aanbieden. Op die manier is de kans om er te slagen groter.’