vrijdag 7 april 2017 - Opinies
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

 Onderdelen van de Parthenonfriezen, zoals ze in Engeland te zien zijn. afp en blg

Culturele pasmunt in de Brexit

De Brexit is het ideale moment om de ‘Elgin marbles’ aan Griekenland terug te geven. Volgens Geoffrey Robertson hoort dat zo, en er zit terloops een koopje in bij ongetwijfeld moeilijke onderhandelingen.

Wie? Brits advocaat, gespecialiseerd in mensenrechten.

Wat? Het Verdrag dat onderhandelingen bij een afscheid van de EU regelt, eist dat alles wordt gedaan om Europees cultureel erfgoed te beschermen.

Een week nadat Artikel 50 geactiveerd werd, is de hoop op vriendschappelijke onderhandelingen al optimistisch. Na wat gekibbel over het lot van Gibraltar na de Brexit, liet Michael Howard, een voormalige leider van de Conservatieven, afgelopen weekend verstaan dat een oorlog met Spanje de enige oplossing zou kunnen zijn.

De huidige focus ligt op politiek, ponden, shillings en euro’s en de kleur van de paspoorten. Maar als we punten van overeenkomst zoeken, is het zinvol om aan de artikelen 3 en 167 van het Verdrag van Lissabon te herinneren. Die verplichten beide partijen in onderhandelingen om de ‘instandhouding en bescherming van het cultureel erfgoed van Europees belang’ te verzekeren. Hier heeft het Verenigd Koninkrijk een kans om de onderhandelingen constructiever te laten verlopen.

Ze horen samen

De friezen van het Parthenon zijn de belangrijkste symbolen van het culturele erfgoed van Europa. De ene helft bevindt zich in het nieuwe Acropolis-museum, de andere helft, gestolen door een Schotse diplomaat, Lord Elgin, hangt in een galerij van het British Museum. Mocht het Verenigd Koninkrijk de teruggave van Elgins buit op de agenda van de Brexit-onderhandelingen plaatsen, zou dat een voordeel kunnen inhouden voor de Britten en een triomf zijn voor de verrijking van het Europese erfgoed.

Onderdelen van het Parthenontriezen zoals ze in Griekenland te zien zijn. AFP 

De friezen weer samenbrengen is een culturele plicht, niet zozeer tegenover Griekenland (het is maar de vraag of de moderne Grieken van Pericles afstammen) dan wel tegenover Europa. Eenmaal herenigd zullen ze een uniek beeld geven van het begin van de beschaving in Europa, 2.500 jaar geleden. Het zou zijn alsof je de twee helften van een lang geleden doormidden gescheurde foto van mensen die wandelen en praten, spelen en (vooral) drinken weer samenplakt. Als de friezen in het speciaal gebouwde moderne museum onder het Parthenon worden samengebracht, zullen ze de grootste artistieke en architecturale schat van het continent zijn.

Ze zijn gestolen

Dat ze gestolen zijn, staat buiten kijf. Elgin had de toestemming om ‘stenen’ te verwijderen, maar die verbood hem uitdrukkelijk om de bovenbouw van de tempel te slopen om de metopen en beelden weg te halen. Hij loog schaamteloos voor een parlementair comité en beweerde dat hij pas had ingegrepen toen hij met eigen ogen zag dat de Turken het marmer beschadigden. Dat was een aantoonbare leugen, want toen hij in Athene aankwam, waren de meeste friezen al door zijn arbeiders neergehaald voor zijn eigen winst, een schending van zijn plicht als Brits ambassadeur.

In 1963 werden de Elgin Marbles, zoals de gestolen friezen sindsdien worden genoemd, door de British Museum Act toevertrouwd aan de curatoren van het museum. Maar het parlement kan dat met een simpel amendement of een regel in de grote Brexit-wet ongedaan maken en ze als onderdeel van het definitieve akkoord met Europa naar Athene terugsturen.

De curatoren hebben de friezen niet eens op een verantwoorde manier bewaard. Toen het marmer in opdracht van Joseph Duveen, een weldoener van het museum, werd afgeschuurd en gekrast, werd dat schandaal tientallen jaren in de doofpot gestopt. De galerij waar ze te zien zijn, draagt nog altijd de naam van Duveen, een van de meest controversiële, opportunistische kunsthandelaren van de 20ste eeuw. Neil MacGregor, schrijver en voormalig directeur van het British Museum, beweert dat ze thuishoren in een museum ‘met iets voor iedereen’ – een snelle attractie voor de toeristen, voor ze via de Lewis-schaakstukken naar de Egyptische mummies gaan. Dat is belachelijk. Ze horen thuis bij de andere delen van de verbluffende fries, onder het transparante dak van het Acropolis-museum, onder het Parthenon en de blauwe hemel van Attica.

Ze komen te pas

Het Brexit-akkoord is het ideale moment om aan te bieden om ze terug te geven. Niemand lijkt zich bewust van de bindende verplichtingen die het Verdrag van Lissabon oplegt aan de EU-staten en hun onderhandelaren en ook aan het Verenigd Koninkrijk (dat een lidstaat blijft tot het vertrekt). Artikel 3 bepaalt dat de lidstaten het culturele erfgoed van Europa moeten bevorderen (en de teruggave van de friezen zou dat vast en zeker doen). Artikel 167 is specifiek: ‘De Unie houdt bij haar optreden uit hoofde van andere bepalingen van de Verdragen’ (dus ook Artikel 50) rekening met de ‘instandhouding en bescherming van het cultureel erfgoed van Europees belang’.

Er bestaat geen belangrijker cultureel erfgoed dan de Parthenonfriezen, de onderhandelaren aan beide zijden moeten dus rekening houden met hun hereniging. Ze zijn van onschatbare waarde en een aanbod om ze terug te geven, zou belangrijke toegevingen opleveren.

Dat zou een win-winsituatie kunnen worden, om het met die vreselijke uitdrukking te zeggen. De Europese onderhandelaren zouden lof oogsten voor hun unieke culturele realisatie en het Verenigd Koninkrijk zou, boven op de concessies die het krijgt, zich sympathiek maken met een geste waarmee de meeste Britten het volgens de opiniepeilingen hoe dan ook eens zijn. Het akkoord zou bovendien het voordeel hebben dat het niet afhangt van de Griekse regering, die sinds 1833 tevergeefs via diplomatieke kanalen de teruggave vraagt.

Jean-Claude Juncker en zijn bureaucraten en de regeringen van vooral Duitsland, Frankrijk en Italië benadrukken graag hoe belangrijk cultuur voor Europa is. Ze mogen de kans om die cultuur te verrijken niet missen. Het Verdrag verplicht hen om de friezen op de agenda te plaatsen en zoveel mogelijk toegevingen te doen om ze naar Athene terug te brengen. Voor het Verenigd Koninkrijk kan de bereidheid om Elgins gestolen goed af te staan niet alleen toegevingen maar ook goodwill opleveren. Nu Groot-Brittannië Europa verlaat, moet het de friezen aan Europa laten.

The Guardian

Sport
  1. Amerikaan Chappell grijpt de macht op Texas Open
  2. Geen A-finale voor Belgische Tornados op World Relays
  3. Video Nadal: “Fout van ref heeft Goffin niet geholpen, maar was ook niet beslissend”
  4. Conegliano en Vakifbank Istanboel strijden om titel
  5. Castors Braine neemt ruim de maat van Willebroek in eerste wedstrijd finale
  6. Britse veteraan John Whitaker wint Grote Prijs Antwerpen
  7. Oostende moet alles uit de kast halen tegen Limburg, Antwerp wint vlot en doet goede zaak
  8. Skeelerseizoen begint voor Bart Swings met valpartij
  9. La Hulpe (mannen) en Leuven (vrouwen) pakken Belgische beker rugby
  10. VIDEO. Union blijft winnen
  11. VIDEO. Waasland-Beveren houdt doelpuntenkermis in Lierse
  12. VIDEO. Lokeren kan eindelijk winnen in Play-off 2
  13. VIDEO. Kortrijk knokt zich naar een punt tegen Eupen
  14. VIDEO. Charleroi pakt tegen Zulte Waregem eerste zege in Play-off 1 na dol slot
  15. VIDEO. Ook zonder trainer Jankovic kan Standard niet winnen
  16. Ouderwetse finale in het volleybal: Roeselare kijkt Maaseik in de ogen
  17. Belgische U19 opent EK met zege tegen Hongarije
  18. Ronnie O’Sullivan: “Ik hoef niet elk jaar een geweldig album te maken”
  19. Ding Junhui met hakken over de sloot naar kwartfinale tegen O’Sullivan op WK snooker
  20. Roson pakt koninginnenrit én leiderstrui in Ronde van Kroatië