Turks referendum: 'Tegenstanders durven niet te stemmen'
Foto: AFP
Zondag 16 april gaat Turkije naar de stembus voor een referendum over een mogelijke uitbreiding van de presidentiële macht van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Experts van de UGent en KU Leuven leggen uit waarover gestemd gaat worden en hoe de kansen liggen.

Waar gaat het referendum precies over?
Het referendum gaat over een pakket van achttien artikelen voor een nieuwe grondwet waarbij Turkije van een parlementair systeem naar een presidentieel systeem zou gaan. Professor en Turkije-kenner Dries Le­sage van de UGent: 'De bevoegdheden die de regering nu heeft gaan, mocht het referendum gewonnen worden, allemaal naar de president die dus veel meer macht zal krijgen.'

Indien de grondwet na 16 april wordt gewijzigd, mag de Turkse president straks ook zelf topmensen benoemen en kan de president zelf het parlement ontbinden met als gevolg dat er nieuwe verkiezingen uitgeschreven moeten worden. Lesage: 'Dit is een belangrijk machtsmiddel voor de president, in Frankrijk heeft de president dit machtsmiddel bijvoorbeeld ook.'

Professor Johan Leman is verbonden aan de Gülen-leerstoel van de Katholieke Universiteit Leuven: 'Het Turkse referendum houdt een vergaande bedreiging van de scheiding der machten in. De president zou door de grondwetswijziging bijvoorbeeld ook meer uitvoerende bevoegdheden op justitieel niveau krijgen.'

Wie gaat er winnen?
Of Erdogan het referendum gaat winnen is volgens Lesage geen uitgemaakte zaak: 'Dat is heel moeilijk te zeggen, ik schat in dat zo'n 40 tot 60 procent voor gaat stemmen.' Om de grondwetswijzigingen goed te keuren, is meer dan vijftig procent van de stemmen nodig.

Leman denkt wel dat Erdogan het gaat halen: 'Hij is heel populair in Turkije maar ook in Europa. Ook controleert hij een groot deel van de media en er heerst een zeker angst om 'nee' te gaan stemmen. Ik merk dat veel mensen die eigenlijk 'nee' zouden willen gaan stemmen, niet durven gaan en er ook niet over durven te spreken, uit angst voor represailles.' Bij een 'normale verkiezing' heb je een open en kritisch debat aldus Leman: 'Maar dat zie je nu eigenlijk niet, er hangt een sluier over het debat.'  

Waarom veroorzaakt het referendum zoveel onrust buiten Turkije?
In de aanloop naar het Turkse referendum ontstonden ook in Europa spanningen, onder meer in Nederland en België. Het is 'onvermijdelijk' dat er in Europa zulke sterke meningen zijn over het Turkse referendum zegt Lesage: 'Er zijn een paar miljoen Turkse stemgerechtigden in Europa. Hoe ga je om met zo'n grote diaspora? Daarover zit niet iedereen op dezelfde golflengte. Maar het is volgens mij logisch dat veel Turken bezig zijn met de politiek van hun moederland. Congolezen in België doen dat bijvoorbeeld ook, waarom wordt dit voor Turkije zo geproblematiseerd?'

Lesage noemt dit opvallend: 'Klopt het wel dat verkiezingsbijeenkomsten worden verboden? Brengt dat niet juist democratische waarden als vrijheid van meningsuiting of vrijheid van vergadering in het gedrang? Het nee-kamp mag wel z'n ding doen, maar het ja-kamp niet. Dat is eigenlijk discriminatie.'

Leman vertelt dat Turkije, meer dan bijvoorbeeld Marokko, altijd een sterke band heeft gehouden met Turken in Europa en dat dit verklaart waarom nog zoveel Turken in België zich zo betrokken voelen. Leman: 'Dit was ook al zo voordat Erdogan aan de macht kwam. Maar onder hem is de band nog sterker geworden, ook door zijn invloed via bijvoorbeeld de Turkse moskeeën in Vlaanderen en Turkse televisiezenders waar in België nog volop naar wordt gekeken door Turkse Belgen. Marokkanen in België kijken bijvoorbeeld ook veel naar Franse zenders of naar Al Jazeera, hun band met het moederland is een stuk minder hecht.'

Alle Belgische Turken kunnen van 27 maart tot 6 april in Brussel of Antwerpen hun stem uitbrengen. Het referendum in Turkije zelf vindt over tien dagen, op 16 april, plaats.