Hoe zit het ook weer met die Europese Unie?
Foto: Photo News

De Europese Unie verjaart, ze wordt vandaag 60 jaar. Maar hoe kwam ze ook alweer tot haar huidige vorm? Een overzicht.

Zaterdag 25 maart komen de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten van de Europese Unie in Rome bijeen. Ze zullen er de zestigste verjaardag van de ondertekening van het Verdrag van Rome herdenken, waarmee de Europese Economische Gemeenschap (EEG) werd opgericht, de voorloper van de Europese Unie. Ook de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) werd toen gecreëerd. Hieronder een overzicht van de mijlpalen in de geschiedenis van de Europese samenwerking.

Mijlpalen

- 1946: de voormalige Britse premier Winston Churchill houdt in Zürich een pleidooi voor ‘een soort Verenigde Staten van Europa’;

- 1948: het Congres van Europa in Den Haag brengt honderden politici, academici, bedrijfsleiders, vertegenwoordigers van middenveldorganisaties en andere geïnteresseerden samen die willen werken aan meer Europese eenheid;

- 1949: tien Europese landen, waaronder België, ondertekenen het Verdrag van Londen en richten zo de Raad van Europa op. Ze willen de democratie en de mensenrechten bevorderen;

- 1950: de Franse minister van Buitenlandse Zaken Robert Schuman stelt op 9 mei voor de Franse en West-Duitse kolen- en staalproductie onder een gemeenschappelijke Europese ‘Hoge Autoriteit’ te plaatsen. Zijn poging om hoogoplopende handelsconflicten in Europa te vermijden, vormde de basis voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS);

- 1950: in navolging van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens wordt het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens ondertekend;

- 1951: met het Verdrag van Parijs richten Frankrijk, West-Duitsland, Italië, België, Nederland en Luxemburg de EGKS op en de bijbehorende gemeenschappelijke markt voor kolen en staal. De Hoge Autoriteit wordt de voorloper van de Europese Commissie, het Hof van Justitie ziet toe op de naleving van de gemeenschappelijke regels en er komt ook een parlementaire vergadering;

- 1954: het Franse parlement keurt de plannen voor een Europese Defensiegemeenschap af maar keurt eind dat jaar wel de oprichting van de West-Europese Unie goed. Daarin engageren België, Nederland, Luxemburg, het VK, Frankrijk, Italië én West-Duitsland zich tot militaire samenwerking;

- 1957: op 25 maart ondertekenen de landen van de EGKS de verdragen van Rome en richten zo de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en Euratom op. De eerste ministerraad van de EEG vindt in 1958 plaats onder het voorzitterschap van de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Victor Larock;

- 1962: de gemeenschappelijke parlementaire assemblee van de EGKS, de EEG en Euratom, die al sinds 1958 bijeenkomt, noemt zichzelf voor het eerst Europees Parlement. Het zal echter nog tot 1987 duren eer dat ook de officiële naam van de instelling wordt;

- 1963-1964: in twee baanbrekende arresten stelt het Hof van Justitie dat het gemeenschapsrecht een nieuwe rechtsorde is waarop burgers zich rechtstreeks kunnen beroepen en dat de Europese rechtsorde voorrang heeft op de nationale rechtsordes;

- 1967: de fusieverdragen van 1967 en 1971 creëren één Raad, één Commissie en één begroting voor de drie gemeenschappen (EGKS, Euratom en EEG). De verzamelnaam Europese Gemeenschappen doet zijn intrede;

- 1973: de eerste uitbreiding van de EG: Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk treden toe;

- 1974: tijdens de top van Parijs, onder het voorzitterschap van de Franse president Valéry Giscard d’Estaing, wordt in december 1974 de Europese Raad opgericht, ook bekend als de Europese top van staatshoofden en regeringsleiders;

- 1979: de eerste rechtstreeks verkiezingen van het Europees Parlement vinden plaats. Er worden in totaal 410 leden verkozen in 9 landen, de eerste internationale verkiezingen ooit;

- 1979: de oprichting van het Europees Monetair Stelsel, een wisselkoersmechanisme waarin de valuta’s van alle lidstaten, behalve het VK, zijn opgenomen. De wisselkoersen zijn gebaseerd op de ecu, het gewogen gemiddelde van de deelnemende valuta’s;

- 1981: Griekenland treedt als tiende land tot de Europese Gemeenschappen toe;

- 1985: in Schengen (Luxemburg) ondertekenen België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg en Nederland een akkoord dat moet leiden tot de afschaffing van de controles aan hun gemeenschappelijke grenzen. De uitvoering van het Schengenakkoord begint in 1995;

- 1985: de goedkeuring van de Europese Akte moet tegen eind 1992 een interne markt creëren, met het vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Het is de eerste grote wijziging van het Verdrag van Rome die de Europese Gemeenschappen meer bevoegdheden geeft, het besluitvormingsproces in de Raad aanpast en het Europees Parlement een grotere rol toekent;

- 1986: Spanje en Portugal worden lid van de Europese Gemeenschappen;

- 1986: tijdens een ceremonie in Brussel wordt de Europese vlag plechtig ingewijd. Beethovens ‘Ode aan de vreugde’ is het Europese volkslied;

- 1988: de Europese Raad richt een comité op dat de creatie van een Economische en Monetaire Unie (EMU) onderzoekt, die voor meer coördinatie in het economisch beleid van de lidstaten moet zorgen. Europees Commissievoorzitter Jacques Delors zit het comité voor;

- 1990: door de eenmaking van Duitsland komt het vroegere Oost-Duitsland bij de EG;

- 1992: het Verdrag van Maastricht wordt ondertekend. Het vormt de Europese Gemeenschappen om tot een Europese Unie met drie pijlers: het communautaire, gemeenschappelijke politieke beleid, het buitenlands en veiligheidsbeleid dat de lidstaten samen voeren en de politie- en juridische samenwerking. De burgers van de lidstaten worden heuse ‘EU-burgers’ en de EMU wordt - in drie fasen - ingevoerd. Het zal leiden tot de introductie van de euro in 1999;

- 1992: de Europese Economische Ruimte wordt opgericht. De Europese interne markt wordt uitgebreid naar landen die niet tot de EU behoren. Anno 2017 telt de EER 31 leden: de 28 EU-landen, IJsland, Noorwegen en Liechtenstein;

- 1994: voor de tweede keer verwerpt Noorwegen EU-lidmaatschap in een referendum;

- 1995: de Europese Unie telt voortaan 15 leden: Finland, Oostenrijk en Zweden treden toe;

- 1997: het Verdrag van Amsterdam wordt ondertekend. De Europese besluitvorming wordt ermee vereenvoudigd, het Schengenakkoord wordt in de EU-wetgeving geïntegreerd en er komt een hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB);

- 1999: op 1 januari wordt de euro ingevoerd in elf lidstaten: België, Duitsland, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Spanje. Het jaar voordien kwam de eurogroep voor het eerst bijeen, de informele vergadering van de landen die met de euro werken. In 2002 worden de eerste euromunten en -bankbiljetten in omloop gebracht;

- 2001: met de ondertekening van het Verdrag van Nice worden de instellingen hervormd, als voorbereiding op de uitbreiding van de EU naar 27 lidstaten. Vanaf 1 februari 2003, wanneer het verdrag in werking treedt, krijgt het Europees Parlement meer inspraak via de medebeslissingsprocedure;

- 2002: voor de eerste keer komt de Conventie over de Toekomst van Europa bijeen in Brussel. De Europese Conventie werkt een ontwerpgrondwet voor de Europese Unie uit die in 2003 wordt voorgesteld. Een jaar later wordt een akkoord bereikt over de definitieve tekst;

- 2004: met Tsjechië, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slowakije en Slovenië krijgt de EU er in een klap tien lidstaten bij;

- 2004: in Rome wordt de Europese Grondwet ondertekend. Voor hij in werking kan treden, moeten alle lidstaten hem ratificeren;

- 2005: verschillende EU-lidstaten houden een referendum over de Grondwet. Frankrijk en Nederland stemmen tegen, de Grondwet komt er niet. De ‘neen’-stemmen leiden tot een grotere rol voor de nationale parlementen;

- 2007: Roemenië en Bulgarije treden toe tot de Unie;

- 2007: het Verdrag van Lissabon wordt ondertekend en vervangt de Europese Grondwet. De structuur en het functioneren van de EU worden opnieuw hervormd, de Europese Raad wordt een volwaardige instelling met een eigen, vaste voorzitter. De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid krijgt verregaande bevoegdheden en wordt ook vicevoorzitter van de Europese Commissie. Via het burgerinitiatief kunnen gewone burgers om nieuwe wetgeving verzoeken;

- 2009: Herman Van Rompuy wordt als voorzitter van de Europese Raad de eerste Europese ‘president’;

- 2012: de Europese Unie krijgt de Nobelprijs voor de Vrede;

- 2013: Kroatië wordt de 28ste lidstaat van de EU;

- 2015: de financiële crisis is uitgegroeid tot een schuldencrisis die Griekenland ei zo na uit de eurozone duwt. De ‘Grexit’ wordt op het nippertje vermeden;

- 2016: tijdens een referendum over EU-lidmaatschap kiezen de Britten ervoor de Unie te verlaten. De ‘Brexit’ moet in 2019 een feit zijn.